Kim cương nhập lậu hoặc không rõ nguồn gốc đang len lỏi vào thị trường với giá rẻ bất thường nhờ trốn thuế, không khai báo hải quan và cắt giảm nhiều chi phí. Vụ buôn lậu kim cương bị phanh phui gần đây đã khiến thị trường kim cương Việt Nam chao đảo, người tiêu dùng mất niềm tin và đua nhau bán tháo.
Vì sao kim cương giá rẻ bất thường xuất hiện?
Theo các chuyên gia, thị trường kim cương Việt Nam tồn tại nghịch lý: những viên kim cương cùng kích cỡ, màu sắc, độ tinh khiết và có giấy chứng nhận quốc tế nhưng giá bán chênh lệch tới hàng chục phần trăm. Có viên được chào bán thấp hơn thị trường 30-40%, thu hút khách hàng. Tuy nhiên, nếu chỉ xét cạnh tranh thông thường, mức chênh này gần như không thể xảy ra do biên lợi nhuận ngành kim cương không lớn.
Giá kim cương hình thành dựa trên giá giao dịch quốc tế tại các trung tâm lớn như Antwerp (Bỉ), Mumbai (Ấn Độ), Dubai (UAE), Hong Kong (Trung Quốc) hay New York (Mỹ). Các doanh nghiệp phân phối chính hãng tại Việt Nam nhập hàng theo cùng mặt bằng giá quốc tế, nên dư địa giảm giá mạnh gần như không có nếu là hàng chính ngạch.
Quy trình nhập khẩu hợp pháp đầy tốn kém
Anh Nhật Minh, đại diện một điểm kinh doanh kim cương trên đường Nguyễn Cư Trinh (phường Bến Thành, TP.HCM), cho biết để một viên kim cương được bày bán hợp pháp tại Việt Nam, doanh nghiệp phải trải qua nhiều công đoạn: mua hàng từ nhà cung cấp quốc tế, khai báo hải quan, nộp thuế, thanh toán quốc tế qua ngân hàng, mua bảo hiểm vận chuyển, thuê logistics chuyên biệt, và thực hiện nghĩa vụ kế toán, hóa đơn, chứng từ. Sau đó, kim cương còn được kiểm định, phân loại, lưu kho, gia công chế tác, gắn vào trang sức trước khi đến tay người tiêu dùng.
Doanh nghiệp còn phải duy trì hệ thống cửa hàng, nhân sự, trung tâm bảo hành, chính sách thu đổi, bảo hiểm hàng hóa, chi phí marketing. Tất cả các chi phí này được cộng vào giá bán cuối cùng. Các đơn vị uy tín chỉ chọn 2% viên kim cương đẹp nhất thế giới, bán màu nước từ D-I, độ tinh khiết từ FL-VS2, giác cắt 3EX, không bán viên có lỗi ảnh hưởng kết cấu. Khách hàng khi mua sẽ có hóa đơn bán hàng, hóa đơn thuế, giấy nhập khẩu chính ngạch và giấy kiểm định GIA.
Theo anh Minh, khi toàn bộ chuỗi chi phí được tính đầy đủ, rất khó giảm giá tới hàng chục phần trăm. Nếu giảm 30-40%, doanh nghiệp chỉ có bán lỗ, chứng tỏ sự tồn tại của kim cương giá rẻ bất thường là bất tín.
Đường đi của kim cương nhập lậu
Ông Vũ Ngọc Tuấn, đại diện một cửa hàng kim cương trên đường Trần Hưng Đạo (phường Chợ Quán, TP.HCM), cho biết kim cương nhập lậu bỏ qua các công đoạn của hàng chính ngạch, thay đổi toàn bộ cấu trúc chi phí. Do nhỏ gọn, chúng được vận chuyển tinh vi trong hành lý, giày dép, quần áo, rất khó kiểm soát. Về nước, chúng không chịu thuế, không cần chứng từ, nhờ đó giá bán thấp hơn. Ông Tuấn nhấn mạnh: “Doanh nghiệp làm ăn hợp pháp phải gánh toàn bộ chi phí tuân thủ pháp luật, trong khi hàng nhập lậu chỉ cần cạnh tranh bằng giá. Khoảng chênh lệch vài chục % trở thành vũ khí thu hút khách hàng.”
Kim cương nhập lậu không chỉ khiến doanh nghiệp chân chính chịu thiệt mà còn làm thất thu ngân sách Nhà nước từ thuế. Thị trường trở nên méo mó khi giá bán không phản ánh đúng chi phí. Mới đây, cơ quan điều tra phát hiện các đối tượng sử dụng mạng xã hội đặt mua kim cương từ Ấn Độ, vận chuyển trái phép về Việt Nam, thuê người Ấn Độ đến các cửa hàng vàng bạc, đá quý chào bán với giá rẻ hơn 1/3 so với thị trường. Nhóm khách hàng mục tiêu là các hộ kinh doanh vàng bạc hoặc công ty mới thành lập cần mở rộng thị trường.
Phân khúc chịu ảnh hưởng nặng nhất
Theo các chuyên gia, nhóm chịu tác động lớn nhất là kim cương rời, vì giá trị cao, kích thước nhỏ, dễ vận chuyển và giao dịch. Tiếp theo là kim cương gắn trên trang sức, đặc biệt nhẫn cầu hôn, nhẫn cưới, dây chuyền giá trị từ vài chục đến vài trăm triệu đồng. Kim cương tự nhiên chịu áp lực từ hai hướng: nhập lậu và kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm (lab-grown diamond) có giá thấp hơn nhiều. Kim cương nhân tạo chủ yếu chịu áp lực về công nghệ và quy mô sản xuất toàn cầu.
Ông Lê Ngọc Hải, chuyên gia ngành đá quý tại TP.HCM, nhận định người mua khó phân biệt bằng mắt thường kim cương hợp pháp hay bất hợp pháp. Ngay cả giấy kiểm định quốc tế cũng chỉ phản ánh đặc tính tại thời điểm kiểm định, không chứng minh con đường nhập khẩu hay nghĩa vụ pháp lý. Do đó, hóa đơn, chứng từ, nguồn gốc xuất xứ và uy tín của đơn vị bán hàng là yếu tố quan trọng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Chuyên gia cho rằng giải pháp không chỉ xử lý vi phạm mà còn xây dựng thị trường minh bạch, dễ truy xuất nguồn gốc, kiểm tra chứng từ. Khi chi phí tuân thủ pháp luật được bảo vệ và doanh nghiệp cạnh tranh bình đẳng, giá trị thực của kim cương mới được phản ánh đúng.
Đại diện Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM (SJA) cho biết đã tổ chức các cuộc họp nội bộ để tìm cách giải quyết biến động ngành kim cương, nhưng chưa công bố thông tin cụ thể.
Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), năm 2025 Việt Nam nhập khẩu kim cương tổng kim ngạch hơn 241 triệu USD, trong đó Ấn Độ cung cấp gần 108 triệu USD (chiếm gần 45%). Sáu tháng đầu năm nay, kim ngạch nhập khẩu đạt hơn 121,5 triệu USD, Ấn Độ tiếp tục là đối tác lớn nhất với hơn 63,2 triệu USD, tiếp đến là Bỉ gần 18 triệu USD.
