Việt Nam vừa chính thức có cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) thông qua Nghị định 80/2024/NĐ-CP, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp lớn đầu tư hàng nghìn tỷ đồng vào các dự án điện tái tạo, đồng thời giảm tải cho lưới điện quốc gia.
Doanh nghiệp đổ vốn đầu tư dự án điện tái tạo
Ngay sau khi Nghị định 80 có hiệu lực từ ngày 3/7, nhiều tập đoàn kinh tế đã nhanh chóng công bố kế hoạch đầu tư. Ông Phạm Đăng An - Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Trường Thịnh, cho biết tập đoàn này đang triển khai dự án điện mặt trời mái nhà với tổng công suất 500 MWp, tổng vốn đầu tư lên tới 10.000 tỷ đồng. Dự án này sẽ cung cấp điện trực tiếp cho các khu công nghiệp, không thông qua lưới điện quốc gia.
Điểm mấu chốt của cơ chế DPPA là cho phép doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp tiêu thụ điện ký hợp đồng mua bán điện trực tiếp với nhau, thay vì phải mua từ EVN. Điều này giúp doanh nghiệp tiêu thụ có được nguồn điện xanh, ổn định giá, đồng thời đáp ứng yêu cầu xanh hóa sản xuất từ các thị trường xuất khẩu như EU, Mỹ.
Giảm áp lực lên lưới điện quốc gia
Theo tính toán của Cục Điều tiết Điện lực (Bộ Công Thương), nếu 20% số doanh nghiệp sản xuất trong các khu công nghiệp tham gia DPPA, sẽ có khoảng 5.000 MW điện tái tạo được tiêu thụ trực tiếp, giảm đáng kể công suất truyền tải qua lưới điện quốc gia. Điều này đặc biệt quan trọng khi hệ thống lưới điện đang quá tải ở một số khu vực, gây ra tình trạng cắt giảm công suất điện tái tạo như đã xảy ra trong năm 2023.
Ông Nguyễn Đức Nhu - Viện trưởng Viện Năng lượng, đánh giá: "Cơ chế DPPA là một bước đột phá về thể chế, tạo hành lang pháp lý cho các doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường điện, đặc biệt là điện tái tạo. Nó không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung mà còn góp phần hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050."
Hai hình thức mua bán điện trực tiếp
Nghị định 80 quy định hai hình thức DPPA. Hình thức thứ nhất là qua đường dây riêng, doanh nghiệp tự đầu tư đường dây kết nối từ nhà máy điện đến điểm tiêu thụ. Hình thức thứ hai là qua lưới điện quốc gia, doanh nghiệp mua điện qua hợp đồng với nhà máy điện, nhưng sử dụng hệ thống truyền tải của EVN và trả phí truyền tải.
Với hình thức qua lưới điện quốc gia, EVN sẽ đóng vai trò là đơn vị mua hộ, bán lại cho khách hàng. Đây là phương án được nhiều doanh nghiệp lựa chọn vì không phải đầu tư hạ tầng. Tuy nhiên, theo ông Đặng Huy Cường - Cục trưởng Cục Điều tiết Điện lực, để triển khai hiệu quả, cần có các văn bản hướng dẫn chi tiết về hợp đồng, giá truyền tải và cơ chế thanh toán.
Cơ hội và thách thức cho các nhà đầu tư
Với các nhà đầu tư điện tái tạo, DPPA mở ra đầu ra ổn định hơn, tránh phụ thuộc vào EVN. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là vốn đầu tư ban đầu và rủi ro về giá cả. Ông Nguyễn Văn Thanh - Giám đốc Công ty Năng lượng Xanh Việt, chia sẻ: "Chúng tôi đã chuẩn bị từ lâu cho cơ chế này. Nghị định 80 giúp chúng tôi có cơ sở pháp lý để huy động vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế, nhưng vẫn cần sự hỗ trợ về thuế và đất đai để dự án khả thi."
Các chuyên gia cho rằng, để DPPA thực sự phát huy hiệu quả, Chính phủ cần sớm ban hành khung giá cho điện tái tạo, hướng dẫn về hợp đồng mua bán điện mẫu, và đảm bảo quyền lợi của các bên tham gia. Ngoài ra, cần có cơ chế khuyến khích đầu tư vào lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng để tăng tính ổn định.
Dự kiến, trong 2 năm tới, sẽ có khoảng 20.000 MW điện tái tạo được ký kết qua DPPA, chiếm khoảng 15% tổng công suất nguồn điện toàn quốc. Điều này sẽ tạo ra một thị trường điện cạnh tranh hơn, minh bạch hơn, và góp phần thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực năng lượng sạch tại Việt Nam.
