Đợt nắng nóng kỷ lục trên toàn cầu đang buộc các quốc gia phải thắt chặt quy định về giờ cao điểm và điều chỉnh giá điện nhằm đảm bảo an toàn cho lưới điện quốc gia. Từ châu Âu đến Mỹ, các biện pháp tài chính mạnh tay được áp dụng để điều tiết thói quen tiêu thụ điện của người dân trong bối cảnh thời tiết cực đoan.
Giá điện giờ cao điểm tăng gấp 6 lần
Tại Anh, theo dữ liệu từ LSEG, đơn vị vận hành hệ thống năng lượng quốc gia đã phải trả khoảng 470 bảng Anh cho mỗi MWh để nhập khẩu điện từ châu Âu trong khung giờ cao điểm từ 17h đến 19h. Mức giá này cao gấp hơn 6 lần so với giá điện trung bình cùng kỳ năm trước và gấp gần 4 lần so với ngày thường. Nguyên nhân là hàng triệu người cùng lúc bật điều hòa và thiết bị làm mát vào cuối ngày, đẩy hệ thống vào trạng thái báo động đỏ.
Tại Đức, sàn giao dịch điện Epex Spot ghi nhận giá điện bán buôn vượt 545 euro/MWh vào buổi tối, trong khi tại Pháp, nơi nhiệt độ lên tới 43°C, giá điện vượt 268 euro/MWh. Các quốc gia không còn duy trì giá cố định mà áp dụng giá biến động theo từng giờ, tác động trực tiếp đến người tiêu dùng.
Áp lực từ trung tâm dữ liệu và xe điện
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lưới điện tại các nước phát triển đang chịu thêm áp lực từ các trung tâm dữ liệu công nghệ, xe điện (EV) và hệ thống bơm nhiệt quy mô lớn. Khi nắng nóng cực đoan, sự cộng hưởng giữa nhu cầu sinh hoạt và sản xuất công nghệ cao tạo ra lỗ hổng lớn về nguồn cung.
Tại Anh, cơ quan quản lý từng phát cảnh báo hiếm gặp về biên độ dự phòng điện năng, cho thấy nguồn cung có thể thấp hơn mức an toàn. Tại Pháp, các nhà máy điện hạt nhân buộc phải giảm công suất vì nhiệt độ nước sông quá cao, không đủ điều kiện làm mát an toàn. Cơ chế định giá cận biên khiến nguồn điện đắt đỏ nhất (như điện khí, điện than) quyết định giá chung vào giờ cao điểm, đẩy hóa đơn người dân tăng vọt.
Trả tiền cho người dân tắt bớt thiết bị
Thay vì phạt, nhiều nước chọn cách khuyến khích tài chính trực tiếp. Tại Anh, chương trình cho phép người dân nhận lại tiền mặt nếu chủ động cắt giảm thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm buổi tối, nhằm giảm khoảng 115 MW công suất khỏi lưới điện.
Người phát ngôn Đơn vị Vận hành Hệ thống Năng lượng Quốc gia Anh chia sẻ: “Mặc dù thời tiết nắng nóng tác động mạnh đến giá điện, nhưng các biện pháp kích thích tài chính để cân bằng cung - cầu đã trở thành một phần thường xuyên và tất yếu trong vận hành hệ thống điện hiện đại.”
Bên cạnh đó, các ứng dụng như electricitymaps.com và EUenergy.live giúp người dân theo dõi giá điện theo thời gian thực, từ đó chủ động hoãn các hoạt động tốn điện sang khung giờ thấp điểm.
Giá điện tăng nhanh hơn thu nhập
IEA chỉ ra rằng từ 2019-2024, giá điện sinh hoạt tại EU tăng trung bình 36%, tại Mỹ tăng 26%, trong khi thu nhập ròng hộ gia đình chỉ tăng 23-25%. Nhu cầu điện có độ co giãn thấp, nghĩa là dù giá cao, người dân vẫn phải dùng điện cho các nhu cầu thiết yếu.
Đầu tư vào hệ thống pin lưu trữ năng lượng quy mô lớn (BESS) tại California và Texas được kỳ vọng giúp hấp thụ điện mặt trời ban ngày và xả vào giờ cao điểm, giảm sốc giá. Tuy nhiên, trước mắt, người tiêu dùng cần thay đổi thói quen và “né” giờ cao điểm để bảo vệ tài chính.
