Xung đột Trung Đông đe dọa nghiêm trọng xuất khẩu nông sản Việt Nam
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài trong một năm, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể giảm từ 7 đến 8 tỷ USD. Con số này tương đương với việc làm giảm từ 0,1 đến 0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng của toàn ngành. Áp lực xuất khẩu đa thị trường đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Thiệt hại tăng dần theo thời gian xung đột
Ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Kế hoạch - Tài chính thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết căng thẳng địa chính trị có thể làm gia tăng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, đặc biệt trên các tuyến vận chuyển hàng hóa sang châu Âu. Đồng thời, chi phí năng lượng và vận tải quốc tế cũng bị đẩy lên cao. Các kịch bản dự báo chỉ ra rằng:
- Nếu xung đột kéo dài khoảng một tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu có thể giảm hơn 1 tỷ USD, với mức giảm khoảng 182 triệu USD sang Trung Đông, 770 triệu USD sang châu Âu và 91 triệu USD sang châu Phi.
- Trường hợp kéo dài ba tháng, thiệt hại ước tính lên tới 3-3,5 tỷ USD, chủ yếu do sụt giảm mạnh tại các thị trường Trung Đông, Bắc Phi và Liên minh châu Âu (EU).
- Khi xung đột kéo dài một năm, xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi thị trường châu Âu và Bắc Phi giảm ít nhất 50-60%.
Doanh nghiệp xuất khẩu hàng tươi sống chịu tác động nặng nề
Các doanh nghiệp xuất khẩu hàng tươi sống đang phải đối mặt với những thách thức khốc liệt. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), giá cước vận tải biển đã tăng từ khoảng 1.500 USD lên 4.000 USD cho mỗi container. Không chỉ vậy, nhiều hãng tàu còn áp dụng thêm các loại phụ phí khẩn cấp hoặc phụ phí chiến tranh, khiến chi phí logistics leo thang đến mức khó kiểm soát.
Thời gian vận chuyển cũng bị kéo dài thêm từ 10 đến 15 ngày do nhiều tàu buộc phải thay đổi hải trình để tránh các khu vực nguy hiểm. Điều này tạo ra áp lực kép cho các mặt hàng tươi sống: vừa tăng chi phí đáng kể, vừa gia tăng rủi ro về thời gian và chất lượng hàng hóa.
Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty Vina T&T, chia sẻ rằng cước tàu biển sang khu vực Vùng Vịnh và châu Âu đã tăng gấp ba lần. Với đặc thù giá trị hàng trái cây tươi trên mỗi container không cao và biên lợi nhuận thấp, khoản phụ phí lên tới 4.000 USD có thể "nuốt trọn" lợi nhuận của doanh nghiệp, thậm chí dẫn đến tình trạng bù lỗ.
Cơ hội nảy sinh từ biến động thị trường
Trong bối cảnh đầy thách thức, Việt Nam vẫn sở hữu nhiều lợi thế cho hoạt động xuất khẩu nhờ vị trí địa lý thuận lợi về hàng hải và mạng lưới hiệp định thương mại tự do với nhiều thị trường lớn. Khả năng thích ứng với biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu đang trở thành yếu tố then chốt để doanh nghiệp giữ vững thị phần.
Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp đã linh hoạt điều chỉnh phương án vận chuyển, kết hợp đường bộ và đường sắt qua Trung Quốc để đưa hàng sang Nga, qua đó đảm bảo tiến độ giao hàng mà chi phí không tăng đáng kể.
Đáng chú ý, một số doanh nghiệp báo cáo nhu cầu đơn hàng ở các ngành như nông sản, dệt may, đồ gỗ… đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt từ thị trường châu Âu và Trung Đông. Ông Nguyễn Tuấn Việt, đại diện nền tảng kết nối giao thương quốc tế VIETGO, cho biết trong khoảng 10 ngày, hệ thống đã ghi nhận gần 300 yêu cầu hỏi hàng từ các đối tác nước ngoài, tập trung vào nhiều mặt hàng như nông sản, thực phẩm và nguyên liệu sản xuất.
Tiềm năng từ thị trường Halal và giải pháp hệ thống
PGS, TS Đinh Công Hoàng - nghiên cứu viên cao cấp, Trưởng phòng Nghiên cứu Trung Đông và Tây Á tại Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhận định: Với quy mô chi tiêu thực phẩm Halal toàn cầu khoảng 1,43 nghìn tỷ USD, cùng nhu cầu bảo đảm an ninh lương thực của các quốc gia vùng Vịnh (GCC), sản phẩm đạt chuẩn Halal của Việt Nam có khả năng thâm nhập thị trường một cách thuận lợi.
Tuy nhiên, để giảm thiểu rủi ro thương mại và duy trì xuất khẩu sang thị trường Halal trong bối cảnh xung đột kéo dài, cần có các giải pháp mang tính hệ thống. Trước hết, cần tận dụng hiệu quả mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do để đa dạng hóa thị trường, mở rộng sang các trung tâm tiêu thụ Halal ổn định hơn như ASEAN, Nam Á, châu Phi cũng như các thị trường tiềm năng tại Mỹ và châu Âu.
Đồng thời, việc thúc đẩy các công cụ bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, tăng cường năng lực chứng nhận Halal trong nước và đẩy mạnh đàm phán công nhận lẫn nhau là cần thiết để giảm chi phí giao dịch và củng cố vị thế pháp lý cho hàng hóa xuất khẩu.
Mục tiêu và định hướng của ngành nông nghiệp
Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 73-74 tỷ USD, trong đó riêng nhóm nông sản phấn đấu đạt khoảng 40 tỷ USD. Để ứng phó với tình hình hiện tại, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tăng cường thúc đẩy xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, EU và Mỹ nhằm bù đắp phần kim ngạch có thể sụt giảm từ Trung Đông.
Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến khẳng định: Bộ đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Công thương, Bộ Tài chính và hệ thống cơ quan thương vụ Việt Nam tại nước ngoài để theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời đưa ra khuyến nghị cho doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu. Việc đa dạng hóa thị trường và chuyển hướng xuất khẩu sẽ là giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động từ các biến động địa chính trị toàn cầu.
