Đà Nẵng: Hồi sinh cánh đồng sau lũ - Bài toán thích ứng với thiên tai
Tìm hướng hồi sinh những cánh đồng sau lũ tại Đà Nẵng không chỉ đơn thuần là việc khôi phục sản xuất nông nghiệp trước mắt, mà còn là bài toán chiến lược về thích ứng với thiên tai trong dài hạn. Năm 2025 đã trở thành một năm khắc nghiệt đối với người nông dân nơi đây, khi những cánh đồng trù phú ven sông Vu Gia-Thu Bồn phải hứng chịu hàng loạt đợt lũ dữ.
Những mất mát nặng nề sau thiên tai
Từ bao đời nay, hệ thống sông Vu Gia-Thu Bồn cùng mạng lưới chi lưu tại thành phố Đà Nẵng (trước đây thuộc Quảng Nam) đã miệt mài bồi đắp phù sa, tạo nên những cánh đồng màu mỡ. Với những lão nông tri điền xứ Quảng, dòng nước phù sa luôn là niềm hy vọng cho mùa màng bội thu. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu cực đoan, dòng sông mẹ Vu Gia và Thu Bồn đã trở nên hung dữ hơn bao giờ hết.
Chỉ riêng trong đợt thiên tai từ ngày 25/10 đến ngày 20/11/2025, Đà Nẵng đã thiệt hại khoảng 3.800 tỷ đồng. Năm đợt lũ liên tiếp đã khiến nhiều diện tích lúa, rau màu và cây ăn quả bị ngập úng, hư hỏng nghiêm trọng, nhiều khu vực còn bị bồi lấp nặng nề.
Tại xã Gò Nổi, cánh đồng rau màu đã bị cát bồi lấp phần lớn diện tích. Gia đình ông Phạm Phú Thành (thôn Tân Bình, xã Gò Nổi) sau khi phải hứng chịu năm đợt lũ liên tiếp, ba sào ruộng nay chỉ còn canh tác được một sào. Một sào ven bờ sông Thu Bồn đã bị sạt lở trôi theo dòng nước, một sào khác bị cát bồi lấp nghiêm trọng. Trên sào ruộng cuối cùng còn lại, ông Thành đành trồng đậu phộng với tâm thế "còn nước còn tát".
"Sào ruộng bị cát bồi muốn canh tác được có khi phải đào xúc đi cả mét. Năm nay mà cứ đà lũ như năm trước thì thua luôn", ông Thành chia sẻ với vẻ mặt đầy lo lắng.
Nhọc nhằn cải tạo đất sau lũ
Dọc bờ sông, những núi cát khổng lồ được người dân Gò Nổi nhọc nhằn gom lại, nhưng vẫn chưa thấm vào đâu so với diện tích bị bồi lấp. Bà Phạm Thị Yến (thôn Tân Bình, xã Gò Nổi) vừa bổ từng nhát cuốc xuống nền đất khô khốc vừa bộc bạch: "Ngày xưa, đất đai khu vực này cằn cỗi lắm, dân quê ở đây thường gọi là 'gân đất'. Mất bao năm phù sa sông Thu Bồn mới bồi đắp thành một lớp đất màu mỡ, tơi xốp. Thế mà đợt lũ năm rồi, phù sa cuốn trôi đi mất, đất lại trở về với phần 'gân đất' ngày xưa."
Theo bà Yến, giờ muốn trồng trọt được, người dân phải đổ mồ hôi cải tạo, bón phân thì cây mới lên nổi. Nhiều hộ nông dân chỉ mong chính quyền địa phương nhanh chóng dọn dẹp phần cát đang bồi lấp để họ có thể sớm trở lại sản xuất.
Ông Nguyễn Đình Vương, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Khuyến nông thành phố Đà Nẵng, cho biết công tác khôi phục sản xuất nông nghiệp sau mưa lũ đang đối mặt với nhiều thách thức:
- Thiệt hại nặng nề về cơ sở vật chất và hạ tầng sản xuất
- Khó khăn về vốn và chi phí đầu vào
- Nguy cơ phát sinh dịch bệnh và hạn chế về kỹ thuật khắc phục
- Tác động của biến đổi khí hậu và thời tiết ngày càng bất thường
Diễn biến mưa lũ khó lường, trái quy luật khiến việc bố trí lịch thời vụ, lựa chọn giống cây trồng và vật nuôi gặp nhiều rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả phục hồi sản xuất và tâm lý đầu tư của người dân.
Đồng hành cùng nông dân khôi phục sản xuất
Gác lại những mất mát và khó khăn, ngay sau khi lũ rút, nhiều hộ nông dân tại các vùng rốn lũ của Đà Nẵng đã hối hả trở lại đồng, tất bật cải tạo và xuống giống nhằm nhanh chóng khôi phục sản xuất. Trong bối cảnh đó, hệ thống khuyến nông từ thành phố đến cơ sở đã có mặt rất sớm tại các vùng bị ảnh hưởng, đồng hành cùng nông dân trong suốt quá trình khắc phục hậu quả.
Trung tâm Khuyến nông thành phố Đà Nẵng đã triển khai nhiều hình thức hỗ trợ kịp thời và đúng nhu cầu:
- Hỗ trợ phân bón, chế phẩm sinh học, hóa chất sát trùng giúp nông dân ổn định sinh kế
- Tổ chức 23 lớp tập huấn tại các địa phương
- Hướng dẫn các biện pháp phục hồi đất sản xuất, khôi phục cây trồng và vật nuôi
- Phổ biến kiến thức phòng chống dịch bệnh sau thiên tai và xử lý vệ sinh môi trường
Phù sa - món quà và thách thức từ thiên nhiên
Trong nhịp sống đang hồi sinh đó, phù sa cũng dần "phát lộ" trên nhiều cánh đồng ven sông Vu Gia và Thu Bồn, nhen nhóm niềm hy vọng từ chính sự khắc nghiệt của thiên nhiên. Tại vùng chuyên canh rau Bàu Tròn (xã Đại Lộc) nằm bên dòng sông Vu Gia, nhiều nông dân ghi nhận nền đất trở nên màu mỡ hơn sau đợt lũ vừa qua.
Đứng bên hàng ớt tươi tốt, ông Lê Thành (thôn Phú Phước, xã Đại Lộc) lạc quan chia sẻ: "Ông trời vẫn còn thương. Mấy năm trước ớt khó lên lắm, năm nay lại tốt tươi. Đất ở đây mà lụt là có phù sa, mà phù sa về là cây phát triển tốt. Chưa biết giá cả ra sao chứ nhìn cây phát triển tốt là mình ưng cái bụng."
Theo ông Thành, bên cạnh kỹ thuật canh tác, thổ nhưỡng vẫn giữ vai trò quyết định đối với năng suất cây trồng. Quá trình hình thành và phát triển của làng rau Bàu Tròn cũng cho thấy, chính nhờ dải phù sa bồi đắp từ dòng Vu Gia cùng độ ẩm lý tưởng mà người dân nơi đây có thể canh tác từ 5 đến 6 vụ mỗi năm.
Chiến lược thích ứng lâu dài với thiên tai
Tuy nhiên, trước sự thất thường của khí hậu, niềm vui về đất phù sa của ông Thành vẫn xen lẫn nỗi lo âu khi thiên tai ngày càng dữ dội và dồn dập. "Được chỗ này lại mất chỗ kia. Nơi được phù sa, nơi cát bồi lấp, nên làm nông đôi khi vẫn phải phó mặc cho trời là vậy. Mùa vụ thì có hẹn, chứ lũ lụt thì đời nào hẹn trước với nông dân để mà ứng phó", ông Thành bùi ngùi nói.
Ông Nguyễn Đình Vương cho hay, bên cạnh việc hỗ trợ khôi phục sản xuất trước mắt, Trung tâm Khuyến nông xác định nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài là phải giúp nông dân chủ động nâng cao khả năng thích ứng với các loại hình thiên tai ngày càng phức tạp.
"Thời gian tới, Trung tâm sẽ triển khai một số giải pháp trọng điểm", ông Vương khẳng định và liệt kê:
- Định hướng lại cơ cấu sản xuất theo hướng thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu
- Nhân rộng các mô hình sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững và kinh tế tuần hoàn
- Tăng cường tập huấn, đào tạo và nâng cao năng lực cho nông dân
- Phát triển kỹ năng phòng ngừa, ứng phó và khôi phục sản xuất sau thiên tai
Nhiều nông dân có kinh nghiệm cho rằng, trong nông nghiệp, lũ lụt không đơn thuần chỉ là thiên tai, mà còn là một "chu kỳ dinh dưỡng" cho đất. Từ những bài học thực tế, Đà Nẵng đang từng bước giúp nông dân chủ động hơn trong sản xuất, giảm thiểu rủi ro và thiệt hại do thiên tai gây ra, hướng tới một nền nông nghiệp an toàn, hiệu quả và bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
