Ngư dân miền Trung đối mặt thách thức kép giữa biến động giá xăng dầu và mưu sinh trên biển
Giữa những ngày tháng ba năm 2026, khi ánh bình minh vừa ló dạng, cảng cá Tam Quang thuộc xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng đã rộn ràng trong không khí chuẩn bị vươn khơi. Tiếng máy nổ rền vang, tiếng người gọi nhau í ới hòa cùng âm thanh đá lạnh đổ vào hầm tàu lạo xạo. Những con tàu đánh cá thân gỗ nằm san sát, mũi hướng ra cửa biển như những mũi tên sẵn sàng tiến vào đại dương bao la.
Nỗi lo giá nhiên liệu thất thường
Phía sau sự nhộn nhịp quen thuộc ấy, nhiều ngư dân đang thấp thỏm với một nỗi lo mới: vòng xoáy tăng giảm khó lường của giá xăng dầu. Ngư dân Trần Văn Âu, 56 tuổi, chủ tàu cá QNa - 90394 TS, đang tất bật sắp xếp đồ đạc cho chuyến vươn khơi đầu tiên của năm. Khuôn mặt sạm nắng của ông ánh lên vẻ trầm tư khi nhắc đến chuyện giá nhiên liệu.
"Ngày trước ra khơi chỉ lo gió bão, giờ thêm cái lo giá xăng dầu tăng", ông Âu chia sẻ. Chiếc tàu của ông có công suất 420 CV, mỗi chuyến biển kéo dài từ 20 đến 25 ngày tiêu tốn khoảng 3.000 đến 4.000 lít dầu. Chỉ cần giá dầu tăng thêm vài nghìn đồng mỗi lít, chi phí chuyến biển đã đội lên hàng chục triệu đồng, trong khi sản lượng cá ngày càng bấp bênh.
Tại cảng cá Tam Quang, nhiều ngư dân khác cũng cho biết chi phí cho một chuyến biển hiện nay đã tăng mạnh so với năm trước. Ngoài dầu diesel, còn có tiền đá lạnh, lương thực, nhu yếu phẩm và chi phí nhân công, tất cả đều tăng theo giá thị trường. Điều khiến họ lo lắng nhất là sự biến động khó lường của giá xăng dầu, khiến mọi dự trù cho chuyến biển trở nên bấp bênh.
Những con tàu giữa hai bờ lời - lỗ
Trên boong tàu, ngư dân trẻ Trần Công Ba, 36 tuổi, chủ tàu kiêm thuyền trưởng tàu câu mực QNa - 91718 TS, đang cùng bạn thuyền kiểm tra lại hệ thống đèn và lưới trước khi rời bến. Anh cho biết tàu của mình có công suất 822 CV với 10 thuyền viên, mỗi chuyến biển kéo dài từ 25 đến 30 ngày phải tiêu thụ khoảng 14.000 đến 15.000 lít dầu.
"Trước đây chi phí cho mỗi chuyến đi biển khoảng 300 triệu đồng nhưng với mức giá nhiên liệu hiện nay đã đội lên khoảng 500 triệu đồng", anh Ba nói. Theo anh, đi biển bây giờ chẳng khác nào đánh cược. Nếu trúng luồng cá thì còn có thể bù đắp chi phí, nhưng nếu đánh bắt kém trong bối cảnh giá dầu tăng cao, khả năng thua lỗ là rất lớn.
Việc giá dầu biến động khiến các chủ tàu rất khó tính toán cho chuyến biển. Thông thường, trước khi ra khơi họ phải dự trù chi phí trước cả tháng, từ nhiên liệu, lương thực đến tiền công thuyền viên. Nhưng khi giá nhiên liệu thay đổi liên tục, mọi kế hoạch đều đảo lộn.
Thích ứng với biến động giá xăng dầu
Không chỉ tại Tam Quang, câu chuyện tương tự cũng đang diễn ra tại nhiều địa phương ven biển miền Trung. Tại cảng cá Mỹ Á và Sa Huỳnh thuộc tỉnh Quảng Ngãi, trái ngược với không khí sôi động "mở biển" đầu năm, những ngày gần đây nhiều tàu cá phải nằm bờ vì chi phí nhiên liệu tăng cao.
Ngư dân Phan Tiên, 55 tuổi, thuyền viên đi trên tàu cá QNg - 94326 TS, cho biết tàu của ông làm nghề lưới rê, khai thác cá thu và cá ngừ đại dương tại ngư trường Hoàng Sa và Trường Sa. Mỗi chuyến biển kéo dài khoảng một tháng, tàu phải chuẩn bị khoảng 4.500 lít dầu cùng 700 cây đá lạnh để bảo quản hải sản.
"Giá dầu tăng cao nên chủ tàu đành cho tàu nằm bờ, chờ giá dầu hạ nhiệt rồi mới vươn khơi. Nếu đi chuyến này, nguy cơ thua lỗ rất lớn nên anh em bạn thuyền cũng dè dặt", ông Tiên chia sẻ.
Ngư dân Võ Út, 51 tuổi ở phường Trà Câu, cho biết mỗi chuyến biển ra ngư trường Hoàng Sa, tàu của ông thường phải chuẩn bị khoảng 5.000 lít dầu. Tuy nhiên, trong chuyến biển sắp tới, sau nhiều ngày cân nhắc, ông quyết định giảm lượng dầu xuống còn 4.000 lít để tiết kiệm chi phí.
Ông Nguyễn Chi, đại diện Nghiệp đoàn nghề cá khu phố Thạnh Đức 2 thuộc phường Sa Huỳnh, cho biết địa phương hiện có khoảng 300 tàu cá, trong đó 150 tàu công suất lớn khai thác ở ngư trường xa. "Khi giá dầu tăng mạnh, nhiều chủ tàu phải cân nhắc kỹ trước khi ra khơi", ông Chi nói.
Bám biển không chỉ vì miếng cơm manh áo
Giữa những lo toan ấy, nhiều ngư dân miền Trung vẫn quyết tâm vươn khơi. Với họ, ra biển không chỉ là câu chuyện mưu sinh mà còn là cách giữ gìn ngư trường truyền thống và khẳng định chủ quyền biển đảo.
Chiều muộn tại cầu cảng Thọ Quang, cảng cá lớn nhất miền Trung, tàu cá ĐNa - 90098 TS của ngư dân Lê Dũng, 42 tuổi, đang chuẩn bị rời bến. "Xăng dầu tăng giá thì khó thật nhưng biển là nghề của tụi tôi. Tàu nằm bờ lâu quá cũng không chịu được", ông Dũng nhìn ra phía biển xa, chậm rãi nói.
Ngư dân Trần Công Ba cũng chia sẻ rằng mỗi lần tàu hướng ra vùng biển xa, anh luôn nhớ lời cha dặn: "Biển của mình thì mình phải giữ". Ở ngoài khơi nhiều khi gặp tàu nước ngoài, nhưng ngư dân vẫn cứ đánh bắt bình thường trên vùng biển của mình.
Ông Phan Trinh, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá Tam Giang thuộc xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng, cho biết nghiệp đoàn hiện có hơn 50 tàu khai thác hải sản xa bờ, chủ yếu là tàu câu mực khơi, thu hút gần 2.000 lao động. Chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 50 đến 60% tổng chi phí mỗi chuyến biển.
"Hiện chính sách hỗ trợ tiền nhiên liệu cho ngư dân ra khơi vẫn được duy trì, góp phần giúp bà con tiếp tục bám biển", ông Trinh cho biết. Khoản hỗ trợ này phần nào giúp ngư dân giảm bớt áp lực chi phí trong bối cảnh giá dầu đang tăng mạnh, đồng thời là động lực để ngư dân tiếp tục bám biển, giữ ngư trường truyền thống.
Trong vòng xoáy biến động của giá xăng dầu, những con tàu cá miền Trung vẫn kiên trì rẽ sóng. Có thể họ chưa biết chuyến biển sắp tới lời hay lỗ, nhưng họ vẫn ra khơi vì miếng cơm manh áo, vì gia đình và vì một phần trách nhiệm âm thầm với vùng biển quê hương.
Ngư dân Trần Công Ba nhìn ra khoảng biển đang dần tím lại trong ánh hoàng hôn rồi nói chậm rãi: "Biển còn thì mình còn nghề. Dầu có tăng thì khó thật, nhưng ngư dân tụi tôi vẫn phải bám biển. Ngoài kia không chỉ là nơi mưu sinh, mà còn là nhà, là quê hương, là nơi ngư dân chúng tôi gửi gắm cả cuộc đời".
