Thị trường thuốc bảo vệ thực vật sinh học bùng nổ toàn cầu
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), xu hướng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học đang gia tăng mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Dự báo giai đoạn từ năm 2023 đến 2028, thị trường này sẽ bứt phá với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) đạt mức ấn tượng 15,9%. Từ quy mô 6,7 tỷ USD vào năm 2023, phân khúc này được kỳ vọng sẽ cán mốc 13,9 tỷ USD vào năm 2028. Đáng chú ý, đến giai đoạn 2040-2050, thuốc bảo vệ thực vật sinh học có khả năng đạt thị phần tương đương với thuốc bảo vệ thực vật hóa học truyền thống.
Việt Nam tích cực chuyển dịch sang sinh học
Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quang Hiếu cho biết, tại Việt Nam, các chế phẩm sinh học đã chứng minh khả năng phòng trừ hiệu quả tới 65% các loại sinh vật gây hại trên nhiều nhóm cây trồng khác nhau. Từ năm 2020 đến nay, số lượng tên thương phẩm thuốc bảo vệ thực vật sinh học trong danh mục được phép lưu hành đã tăng đáng kể từ 768 lên 878 loại.
Tỷ lệ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học trong tổng lượng thuốc bảo vệ thực vật cũng tăng từ 16,67% năm 2020 lên 19,46% năm 2024. Bình quân mỗi năm, Việt Nam nhập khẩu khoảng 18-20 nghìn tấn thuốc bảo vệ thực vật sinh học, chiếm gần 20% tổng lượng thuốc bảo vệ thực vật nhập khẩu. Những con số này phản ánh làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ và tất yếu từ thuốc bảo vệ thực vật hóa học sang các giải pháp sinh học thân thiện với môi trường.
Thách thức phân mảnh quy định trong khu vực ASEAN
Trong xu thế phát triển nông nghiệp xanh, việc giảm phụ thuộc vào hóa chất tổng hợp đang trở thành xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, quy định và khuôn khổ pháp lý về quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học giữa các nước, đặc biệt trong khu vực ASEAN, vẫn còn nhiều điểm khác biệt và chưa thống nhất. Các quốc gia hiện đang vận hành theo những tiêu chuẩn riêng biệt, dẫn đến tình trạng phân mảnh quy định, gây không ít khó khăn cho việc đăng ký và lưu hành sản phẩm xuyên biên giới.
Trong bối cảnh đó, nhu cầu về một hệ thống quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học khoa học, minh bạch và hài hòa cho toàn khu vực ASEAN đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo đại diện Ban Thư ký ASEAN Phạm Quang Minh, chương trình khung quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học tại khu vực không nhằm áp đặt một mô hình chung mà hướng tới xác định những điểm đồng thuận, đồng thời tôn trọng chủ quyền quản lý của từng quốc gia thành viên.
Nỗ lực xây dựng khung quản lý hài hòa
Tiến sĩ Tan Siang Hee, Giám đốc Điều hành CropLife châu Á, khẳng định việc hài hòa hóa các nguyên tắc quản lý sẽ giúp giảm thiểu rào cản kỹ thuật, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đảm bảo an toàn cho người sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Thời gian qua, nhóm công tác ASEAN về hiệu lực sinh học (ABETF) đã phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội CropLife châu Á để triển khai chương trình khung quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học trong khu vực với thời gian thực hiện 30 tháng.
Chương trình tập trung vào các hoạt động chính:
- Rà soát và phân tích toàn diện khung pháp lý hiện hành tại các quốc gia thành viên
- Thúc đẩy hài hòa hóa các yêu cầu đăng ký dựa trên cơ sở khoa học vững chắc
- Xây dựng phương pháp đánh giá thống nhất và minh bạch
- Nâng cao năng lực kỹ thuật cho cán bộ quản lý và chuyên gia
- Tăng cường hợp tác công-tư trong chia sẻ kiến thức và triển khai các mô hình thử nghiệm thực địa
Lợi ích kép cho khu vực và Việt Nam
Đối với các quốc gia ASEAN nói chung, chương trình này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý, giảm thiểu tình trạng phân mảnh quy định và thúc đẩy cách tiếp cận quản lý dựa trên đánh giá rủi ro khoa học. Qua đó, hỗ trợ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học một cách an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm, gắn liền với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ sức khỏe con người cùng môi trường sống.
Riêng đối với Việt Nam, đây được xem là kênh tham khảo quan trọng về kinh nghiệm và thực tiễn quốc tế, hỗ trợ tích cực cho quá trình rà soát, chỉnh sửa và hoàn thiện khung pháp lý về thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Điều này góp phần hiện thực hóa các mục tiêu quốc gia về tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học đến năm 2030, với tầm nhìn hướng đến năm 2050, phù hợp với định hướng hội nhập và phát triển nông nghiệp hiện đại của đất nước.
Lộ trình phát triển trong tương lai
Để tạo ra sự phát triển hài hòa về thuốc bảo vệ thực vật sinh học tại khu vực ASEAN, thời gian tới các đơn vị liên quan cần tiếp tục đẩy mạnh công tác rà soát, phân tích hiện trạng khung pháp lý cũng như mức độ ứng dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học tại tất cả quốc gia thành viên ASEAN. Trên cơ sở đó, các bên sẽ thống nhất mục tiêu chung, xác định các hợp phần trọng tâm và sớm xây dựng lộ trình triển khai cụ thể cho Chương trình Khung quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học khu vực ASEAN.
