Tập đoàn Tam Hiệp Trung Quốc (CTG) đã bắt đầu vận hành thử thương mại tổ hợp điện mặt trời lai tại Tân Cương, được mô tả là nhà máy kết hợp quang điện và điện mặt trời nhiệt lớn nhất thế giới hiện nay. Công trình có vốn đầu tư khoảng 3,53 tỷ nhân dân tệ (13.700 tỷ đồng), tọa lạc tại vùng sa mạc Gobi gần thành phố Hami, dưới chân phía nam dãy Thiên Sơn.
Công suất 1 GW với 260.000 tấm gương đuổi theo Mặt Trời
Tổ hợp có tổng công suất 1 GW, bao gồm 900 MW điện mặt trời quang điện truyền thống và một tổ máy điện mặt trời nhiệt tập trung (CSP) 100 MW. Điểm đặc biệt là hệ thống sử dụng 260.000 gương phản xạ bám theo Mặt Trời, với tổng diện tích thu nhiệt khoảng 800.000 m2, để hội tụ ánh sáng và đun nóng muối nóng chảy tới khoảng 550 độ C.
Lưu trữ nhiệt bằng muối nóng chảy thay pin lithium
Khác với các trang trại điện mặt trời thông thường chỉ phát điện mạnh vào ban ngày, tổ hợp Hami dùng muối nóng chảy để lưu trữ nhiệt. Ban ngày, các tấm quang điện đưa điện trực tiếp lên lưới. Đồng thời, khu CSP sử dụng muối nóng chảy tích trữ nhiệt lượng. Khi trời tối hoặc sản lượng quang điện giảm, muối nóng chảy giải phóng nhiệt để tạo hơi nước, quay tua-bin và phát điện. Hệ thống lưu trữ nhiệt cho phép duy trì phát điện trong tối đa 8 giờ, nhưng chỉ ở quy mô khối CSP 100 MW, không phải toàn bộ nhà máy 1 GW.
Công nghệ Fresnel tuyến tính tăng hiệu suất
Công nghệ được sử dụng tại Hami là điện mặt trời nhiệt tập trung kiểu Fresnel tuyến tính. Thay vì dùng tháp cao và trường gương bao quanh, hệ Fresnel dùng các dãy gương dài tập trung ánh sáng vào bộ hấp thụ nhiệt. CTG cho biết thiết kế này giúp tăng hiệu suất chuyển đổi nhiệt tới 10% so với hệ Fresnel thông thường. Tổ hợp gồm 46 vòng thu nhiệt, cho phép bảo trì từng phần mà không phải dừng toàn bộ hệ thống. Một trung tâm điều khiển quản lý cả phần quang điện và phần nhiệt, duy trì độ chính xác điều tần khoảng 0,02 Hz và có thể phản hồi trong chưa tới một giây.
Vận hành thử và kế hoạch mở rộng
CTG công bố giai đoạn vận hành thử thương mại trong tháng 7, nhà máy thực tế đã hòa lưới từ ngày 18/9/2025 và cung cấp 6,54 triệu kWh điện sạch trước đó. Khi chạy đầy đủ, dự án được kỳ vọng tạo ra khoảng 2,07 tỷ kWh điện mỗi năm, đủ đáp ứng nhu cầu của khoảng 830.000 hộ gia đình. CTG ước tính công trình có thể giúp giảm khoảng 1,63 triệu tấn CO2 mỗi năm, đồng thời nâng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo tại Tân Cương lên trên 95%.
Việc Hami đi vào vận hành thử giúp Trung Quốc vượt qua tổ hợp Noor Energy 1 tại Dubai (950 MW) để trở thành dự án lai lớn nhất thế giới. CTG dự kiến mở rộng cơ sở lên 3 GW trong giai đoạn hai. Gần đó, China Energy Engineering Corp cũng đã khởi công dự án lai 1,5 GW (1,3 GW quang điện và 150 MW CSP).
Thách thức kinh tế và vai trò của muối nóng chảy
Sự khác biệt giữa lưu trữ nhiệt bằng muối nóng chảy và pin lithium nằm ở vai trò trong lưới điện. Pin lithium phù hợp điều tiết ngắn hạn, trong khi CSP có ưu thế lưu trữ dung lượng lớn nhiều giờ, đặc biệt vào buổi tối. Niu Jianle, giám đốc dự án Hami của CTG, cho rằng công nghệ này đánh dấu bước chuyển từ nghiên cứu sang triển khai thương mại quy mô lớn. Tuy nhiên, chi phí điện của CSP thường cao hơn quang điện kết hợp pin, trong khi giá pin lithium tiếp tục giảm.
