Ngành sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời của Trung Quốc đang trải qua giai đoạn khó khăn chưa từng có khi các doanh nghiệp phải vật lộn với thua lỗ do tình trạng quá tải công suất. Đây là hệ quả tất yếu sau một giai đoạn tăng trưởng xuất khẩu thần tốc dựa vào trợ cấp của chính phủ.
Bức tranh tài chính ảm đạm
Jinko Solar, nhà sản xuất tấm pin mặt trời lớn nhất thế giới, vừa công bố doanh thu quý I năm 2026 đạt 12,2 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 1,8 tỷ USD), giảm 12% so với cùng kỳ năm ngoái và chịu khoản lỗ ròng lên tới 1,3 tỷ Nhân dân tệ. Đáng chú ý, toàn bộ 5 doanh nghiệp hàng đầu Trung Quốc trong lĩnh vực này đều đồng loạt thua lỗ, với tổng lỗ ròng hợp nhất lên tới 7 tỷ Nhân dân tệ.
Tại Longi Green Energy Technology, chi phí sản xuất đã vượt qua doanh thu, khiến biên lợi nhuận gộp của hãng rơi xuống mức âm ngay trong quý I. Dù Jinko Solar và Trina Solar vẫn cố gắng duy trì lợi nhuận gộp dương nhỏ, nhưng không đủ để bù đắp chi phí cố định khổng lồ. Toàn ngành rơi vào tình trạng vận hành dây chuyền liên tục chỉ để tạo ra sản phẩm không có lợi nhuận.
Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng
Trung Quốc từ lâu đã xem xe điện, pin lithium và pin mặt trời là bộ ba chủ lực mới trong xuất khẩu, thay thế cho các ngành truyền thống. Các doanh nghiệp Trung Quốc chiếm tới 80% thị phần tấm pin mặt trời toàn cầu. Tuy nhiên, chiến thắng quá áp đảo này đã tự làm hại chính họ.
Được tiếp sức bởi trợ cấp chính phủ và các hình thức nâng đỡ độc quyền, các công ty đã ồ ạt mở rộng đầu tư vốn, dẫn đến khủng hoảng thừa nguồn cung. Chỉ riêng 5 nhà sản xuất hàng đầu đã có công suất hàng năm ước tính lên tới 500 gigawatt (GW). Theo truyền thông nội địa, năng lực sản xuất toàn ngành đã chạm 1.000 GW, cao gấp 1,5-2 lần so với tổng công suất lắp đặt thực tế của thế giới (500-700 GW mỗi năm).
Tình trạng cung vượt cầu cực đại khiến giá thành sản phẩm sụp đổ. Theo CEIC, giá tấm pin mặt trời đã giảm khoảng 60% so với đỉnh năm 2021, trong khi giá polysilicon - nguyên liệu thô cốt lõi - giảm tới 85% so với đỉnh năm 2022.
Khủng hoảng kép từ thị trường nội địa
Bên cạnh khủng hoảng nguồn cung, thị trường nội địa cũng gửi tín hiệu tiêu cực. Soochow Securities dự báo nhu cầu tiêu thụ tấm pin mặt trời nội địa sẽ tăng trưởng âm trong năm 2026, lần đầu tiên trong lịch sử. Dữ liệu chính phủ cho thấy sản lượng lắp đặt pin mặt trời tại Trung Quốc chỉ đạt 50,9 GW trong 4 tháng đầu năm, giảm 50% so với cùng kỳ năm ngoái.
Trước tình cảnh thị trường nội địa co hẹp, lối thoát duy nhất là đẩy mạnh xuất khẩu. Trước đây, chính phủ Trung Quốc duy trì chính sách hoàn thuế VAT cho doanh nghiệp xuất khẩu tấm pin, khiến xuất khẩu tăng gấp ba lần từ 2020 đến 2024. Tuy nhiên, lo ngại về hệ lụy cạnh tranh, chính phủ đã cắt giảm tỷ lệ hoàn thuế và từ tháng 4 năm nay, chính sách hoàn thuế bị xóa bỏ hoàn toàn. Bước đi này được kỳ vọng sẽ đẩy giá xuất khẩu tăng, thiết lập mặt bằng giá mới lành mạnh hơn.
Dù vậy, thị giá cổ phiếu các doanh nghiệp vẫn ảm đạm. Kể từ cuối tháng 3, cổ phiếu Jinko Solar giảm 17%, Longi Green Energy giảm tới 25%.
Kỳ vọng vào công nghệ mới
Bất chấp bức tranh tài chính xám xịt, giới chuyên gia cho rằng sức mạnh cốt lõi của ngành vẫn chưa bị bẻ gãy. Ông Yoichiro Okuyama tại Viện Nghiên cứu Hamagin (Nhật Bản) đánh giá: “Các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn liên tục cải tiến công nghệ. Họ có thể lấy lại đà tăng trưởng khi thời cơ thích hợp.”
Công nghệ triển vọng nhất hiện nay là pin mặt trời Perovskite - siêu mỏng, siêu nhẹ, cho phép lắp đặt linh hoạt. Tại Triển lãm SNEC ngày 3/6 tại Thượng Hải, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã trưng bày sản phẩm Perovskite mới nhất. Đây cũng là lĩnh vực mà đối thủ Nhật Bản như Sekisui Chemical đang tập trung phát triển. Cuộc chiến ngành năng lượng mặt trời đang chuyển từ cạnh tranh giá sang cạnh tranh công nghệ thế hệ tiếp theo.
