Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 171,54 tỉ kWh, tăng 9,85% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 6, sản lượng đạt 32,6 tỉ kWh, tăng tới 14,25%. Đặc biệt, trong đợt nắng nóng từ ngày 22 - 25.6 vừa qua, hệ thống điện quốc gia ghi nhận mức tiêu thụ cao chưa từng có, với sản lượng điện ngày đạt 1.215,4 triệu kWh (ngày 25.6) và công suất cực đại đạt 57.537 MW (ngày 24.6).
Áp lực từ tăng trưởng kinh tế và nắng nóng
EVN nhận định mức tăng phụ tải năm nay không chỉ do thời tiết mà còn phản ánh đà tăng trưởng kinh tế. Nhiều khu công nghiệp, trung tâm sản xuất điện tử, bán dẫn, logistics, trung tâm dữ liệu và các dự án công nghệ cao đi vào hoạt động hoặc mở rộng quy mô, kéo theo nhu cầu điện tăng nhanh. Điển hình là các trung tâm dữ liệu và AI của CMC, Viettel IDC, FPT tại TP.HCM; các dự án điện tử tại Bắc Ninh, Hải Phòng, Bình Dương; cùng việc mở rộng sản xuất của Samsung, LG, Amkor, Foxconn. Ngoài ra, các dự án lớn như Cảng hàng không quốc tế Long Thành và nhiều khu công nghiệp mới tại Tây Ninh, Quảng Ninh cũng sẽ tiếp tục làm gia tăng phụ tải điện trong những năm tới.
Chất lượng nguồn điện - yếu tố quyết định thu hút đầu tư
Không chỉ nhu cầu điện tăng mà chất lượng nguồn điện trong bối cảnh phát triển mới phải ổn định. Chẳng hạn, hệ thống điện tại TP.HCM có thể đáp ứng nhu cầu trong giai đoạn đầu khoảng 200 MW cho các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI Data Center) trong khi công suất cực đại hệ thống đã xấp xỉ 10.000 MW. Ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho biết: “Điện sinh hoạt, sản xuất truyền thống khác rất nhiều so với nguồn điện cung cấp cho các trung tâm dữ liệu. Chỉ một vài giây mất điện hoặc dao động điện áp cũng có thể gây thiệt hại rất lớn, làm gián đoạn các dịch vụ. Thế nên nguồn điện có độ tin cậy tuyệt đối, an toàn là điều kiện đủ để thu hút những đại bàng công nghệ thế giới”. Ông nhấn mạnh cần sự phối hợp giữa ngành điện, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong quy hoạch, giải phóng mặt bằng, đầu tư lưới truyền tải và phát triển nguồn dự phòng.
Giải pháp tăng tính linh hoạt cho hệ thống điện
Chuyên gia năng lượng, TS Nguyễn Huy Hoạch - thành viên Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam - nhận định, thách thức của ngành điện không còn đơn thuần là xây thêm nguồn phát mà là xây dựng một hệ thống điện có độ linh hoạt và khả năng chống chịu cao. Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, hiện tượng El Nino có thể vừa làm tăng phụ tải do nắng nóng, vừa làm giảm khả năng phát điện của các hồ thủy điện, khiến dự phòng công suất bị thu hẹp. Vì vậy, ngoài việc phát triển các nguồn điện mới, Việt Nam cần đầu tư đồng bộ lưới truyền tải, hệ thống lưu trữ năng lượng, tăng khả năng điều độ linh hoạt và duy trì mức dự phòng công suất phù hợp.
Quản lý nhu cầu - “nguồn điện ảo” hiệu quả
Giải pháp trước mắt là khai thác tối đa hiệu quả các nguồn điện hiện có, bảo đảm đủ nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện than và khí, vận hành hợp lý các hồ thủy điện, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm. Bên cạnh tăng nguồn cung, TS Nguyễn Huy Hoạch khuyến nghị cần coi quản lý nhu cầu điện là một “nguồn điện ảo”. Theo đó, việc mở rộng các chương trình điều chỉnh phụ tải, áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng, khuyến khích doanh nghiệp dịch chuyển sản xuất khỏi giờ cao điểm và sử dụng điện tiết kiệm sẽ giúp giảm đáng kể áp lực lên hệ thống.
Dự báo sản lượng và các dự án trọng điểm
Theo tính toán của NSMO, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống trong 6 tháng cuối năm nay có thể đạt 187,5 tỉ kWh (tăng 12,3% so cùng kỳ 2025) và dự kiến cả năm là 358,6 tỉ kWh, tăng hơn 11% so năm ngoái. Đối với khu vực miền Bắc, trong tháng 7 và 8 tới, công suất cực đại có thể đạt 30.550 - 31.550 MW, tăng khoảng 16,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Tổng giám đốc EVN Nguyễn Anh Tuấn cho biết ngành điện đã bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm như Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I (hoàn thành hơn 99% khối lượng, tổ máy số 1 đã hòa lưới) và nhiều dự án truyền tải 220 - 500 kV.
