Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) vừa có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị điều chỉnh chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển điện sinh khối từ các nhà máy đường, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu chuyển đổi năng lượng và cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Giá mua điện sinh khối thấp, chưa hấp dẫn nhà đầu tư
Theo VSSA, Quy hoạch điện VIII đặt mục tiêu phát triển tối đa các nguồn năng lượng tái tạo, trong đó công suất điện sinh khối đến năm 2030 dự kiến đạt từ 1.523-2.699 MW. Tuy nhiên, thực tế phát triển điện sinh khối tại Việt Nam đang chậm hơn so với kỳ vọng và chưa theo kịp xu hướng chuyển dịch năng lượng trên thế giới.
VSSA cho biết, nguồn điện sinh khối từ các nhà máy đường hiện chiếm hơn 95% tổng công suất điện sinh khối của cả nước. Theo số liệu của Viện Năng lượng năm 2020, các nhà máy đường đóng góp gần 500 MW trong tổng số hơn 522 MW điện sinh khối được lắp đặt.
Tuy nhiên, giá mua điện sinh khối tại Việt Nam hiện ở mức thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực. Theo Quyết định 08/2020/QĐ-TTg, giá mua điện đối với dự án đồng phát nhiệt - điện là 1.634 đồng/kWh (tương đương 7,03 US cent/kWh). Mức giá này thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực như tại Thái Lan dao động từ 14-17 US cent/kWh và tại Philippines khoảng 13 US cent/kWh. Nhiều quốc gia phát triển như Đức, Nhật Bản hay Hàn Quốc cũng áp dụng mức hỗ trợ cao hơn để khuyến khích đầu tư.
Một bất cập khác được VSSA chỉ ra là việc phân loại dự án điện sinh khối thành hai nhóm gồm điện sinh khối đồng phát nhiệt - điện từ bã mía và các dự án sinh khối khác. Quy định này khiến các nhà máy đường nhận mức giá mua điện thấp hơn, đồng thời không thể vận hành như các nhà máy điện sinh khối thông thường ngoài mùa ép mía.
Ông Nguyễn Văn Lộc - Chủ tịch VSSA - cho biết, hiện có 10 nhà máy điện sinh khối của ngành đường phải ngừng hoạt động từ 7-8 tháng mỗi năm khi đã hoàn tất xong vụ thu hoạch mía. Trong khi đó, hệ thống điện quốc gia vẫn cần bổ sung nguồn cung vào thời gian này.
Cũng theo VSSA, từ khi cơ chế giá điện hiện hành được ban hành năm 2020 đến nay chưa có thêm dự án điện sinh khối mới nào được triển khai do hiệu quả đầu tư chưa hấp dẫn.
Ngoài câu chuyện giá điện, nhiều bất cập khác cũng đã phát sinh trong quá trình chuyển đổi từ cơ chế giá FIT cố định sang cơ chế đàm phán giá điện hiện nay. Theo đó, một số quy định mới đã làm thay đổi các cam kết trước đây về thời hạn hợp đồng mua bán điện, cơ chế quy đổi giá điện theo USD và trách nhiệm mua toàn bộ sản lượng điện sinh khối. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xây dựng phương án đầu tư dài hạn.
VSSA cũng cho rằng khung giá phát điện sinh khối tối đa 2.091,74 đồng/kWh theo Quyết định 1008/QĐ-BCT năm 2025 vẫn chưa phản ánh đầy đủ chi phí đầu tư và vận hành thực tế.
Dẫn đánh giá của ông Matthias Eichelbronner - chuyên gia quốc tế thuộc dự án BEM do Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) phối hợp thực hiện tại Việt Nam, VSSA cho biết mức giá FIT hiện hành đối với điện bã mía được xem là quá thấp so với tiềm năng của nguồn năng lượng này.
Kiến nghị tăng giá mua, bãi bỏ việc phân loại điện sinh khối
Trên cơ sở đó, VSSA kiến nghị Chính phủ duy trì các cam kết về hợp đồng mua bán điện 20 năm, cơ chế giá FIT và trách nhiệm mua toàn bộ sản lượng điện sinh khối đối với các dự án đã triển khai trước khi Luật Điện lực 2024 có hiệu lực.
VSSA cũng đề xuất bãi bỏ việc phân loại điện sinh khối từ bã mía với các loại hình điện sinh khối khác, đồng thời áp dụng chung mức giá tương đương 8,47 US cent/kWh cho các dự án đã đầu tư.
Theo VSSA, nếu kiến nghị này được chấp thuận, sản lượng điện sinh khối từ các nhà máy đường đưa lên lưới điện quốc gia có thể tăng ít nhất gấp đôi mà không cần đầu tư thêm công suất mới.
Đối với các dự án triển khai sau khi Luật Điện lực 2024 có hiệu lực, VSSA đề xuất bỏ cơ chế giá trần, thay bằng khung giá tối thiểu tương đương 8,47 US cent/kWh và xác định mức giá tối đa bảo đảm tỷ suất lợi nhuận sau thuế 12% cho nhà đầu tư.
Theo VSSA, điện sinh khối không chỉ giúp tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm phát thải khí nhà kính mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bổ trợ cho các nguồn năng lượng tái tạo không ổn định như điện gió và điện mặt trời, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
