Nguy cơ khủng hoảng giá dầu toàn cầu khi eo biển Hormuz bị đóng cửa
Việc Mỹ và Israel tấn công Iran đã đẩy eo biển Hormuz - mạch máu dầu mỏ quan trọng của thế giới - vào tình trạng rủi ro cao, làm dấy lên nguy cơ khủng hoảng giá nhiên liệu trên toàn cầu. Tehran đã đóng cửa tuyến hàng hải chiến lược này, trong khi nhiều chủ tàu chở dầu, các tập đoàn dầu khí lớn và nhà giao dịch đã dừng vận chuyển dầu thô, nhiên liệu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua khu vực.
Hoạt động vận tải bị đình trệ và cảnh báo từ chuyên gia
Hình ảnh vệ tinh từ các hệ thống theo dõi tàu cho thấy nhiều tàu đang dồn ứ gần các cảng lớn như Fujairah (UAE) và không di chuyển qua Hormuz. Một quan chức thuộc phái bộ hải quân Liên minh châu Âu Aspides tiết lộ rằng các tàu thuyền đã nhận được tín hiệu vô tuyến VHF từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) với nội dung "không tàu nào được phép đi qua eo biển Hormuz". Quan chức này thêm rằng chính phủ Iran chưa xác nhận lệnh cấm chính thức.
Theo chuyên gia Laura Page của công ty tư vấn năng lượng Kpler, ít nhất 14 tàu chở LNG đã giảm tốc, quay đầu hoặc dừng lại quanh eo biển. Con số này có thể tiếp tục tăng thêm, gây rủi ro đáng kể cho xuất khẩu LNG của Qatar - một trong những nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới.
Vai trò then chốt của eo biển Hormuz trong thương mại dầu mỏ
Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, nối vịnh Ba Tư ở phía bắc, vịnh Oman ở phía nam và biển Arab. Năm ngoái, hơn 14 triệu thùng dầu thô mỗi ngày đã chảy qua eo biển này, tương đương một phần ba tổng xuất khẩu nhiên liệu bằng đường biển của thế giới, theo dữ liệu từ Kpler. Khoảng ba phần tư số thùng dầu được chuyển đến các nước châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đáng chú ý, một nửa lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu đi qua eo biển này.
Các thành viên OPEC như Saudi Arabia, Iran, UAE, Kuwait và Iraq xuất khẩu phần lớn dầu thô qua đây. Qatar cũng vận chuyển gần như toàn bộ khí tự nhiên hóa lỏng qua tuyến đường này. Dù có vị trí chiến lược quan trọng với thương mại toàn cầu, lịch sử cho thấy tuyến hàng hải này thường xuyên là điểm nóng địa chính trị, từ cuộc chiến tàu chở dầu Iran - Iraq thập niên 1980 đến các vụ đe dọa phong tỏa và bắt giữ tàu trong những năm gần đây.
Dự báo giá dầu và tác động kinh tế toàn cầu
Bob McNally - cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng và Chủ tịch Rapidan Energy Group - nhận định thị trường dầu mỏ từ lâu đã bỏ qua nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu ở Trung Đông. Ông cho rằng các nhà giao dịch đang đánh giá thấp mối đe dọa mà Iran trả đũa cuộc tấn công của Mỹ gây ra cho thị trường.
Theo McNally, Iran có thể tìm cách gây áp lực với Tổng thống Donald Trump bằng cách khiến eo biển Hormuz trở nên không an toàn cho tàu thương mại, qua đó đẩy giá dầu vượt 100 USD mỗi thùng. Ông nhấn mạnh rằng thị trường "chưa đánh giá đúng" việc Tehran sở hữu lượng lớn thủy lôi và tên lửa tầm ngắn có thể làm gián đoạn nghiêm trọng giao thông hàng hải.
Chuyên gia này dự đoán giá dầu thô có thể tăng 5-7 USD mỗi thùng khi giao dịch mở cửa trở lại vào tuần sau. Cuối tuần, mỗi thùng dầu thô Brent chốt ở mức 72,48 USD tăng 1,73 USD, trong khi dầu thô WTI của Mỹ thêm 1,81 USD lên 67,02 USD.
"Một đợt đóng cửa kéo dài ở eo Hormuz chắc chắn sẽ gây suy thoái toàn cầu", McNally cảnh báo. Ông nhấn mạnh rằng công suất dầu dự phòng của thế giới chủ yếu nằm ở các quốc gia Vùng Vịnh và sẽ không thể tiếp cận thị trường nếu eo biển bị đóng. McNally cũng dự đoán các nước châu Á sẽ tích trữ dầu khí, dẫn đến "một cuộc chiến giá chưa từng có".
Phản ứng của Iran và khả năng can thiệp từ Mỹ
Hiện tại, Iran đã đáp trả bằng tên lửa vào các căn cứ Mỹ tại Qatar, Kuwait, UAE và Bahrain, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giao thông qua Hormuz. Theo Tom Kloza, giám đốc công ty tư vấn dầu khí Kloza Advisors, các cuộc tấn công này có thể khiến phí bảo hiểm tàu chở dầu tăng mạnh hoặc khiến các hãng bảo hiểm từ chối bảo hiểm hoàn toàn.
Kevin Book, giám đốc nghiên cứu tại ClearView Energy Partners, cho biết Mỹ có thể sử dụng kho dự trữ dầu mỏ chiến lược nếu giá tăng vọt. Kho này hiện có khoảng 415 triệu thùng. Tuy nhiên, ông cảnh báo một cuộc khủng hoảng toàn diện tại Hormuz có thể vượt quá khả năng bù đắp của Mỹ và các nước thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
Kịch bản bi quan và xác suất thấp của thảm họa
Trong kịch bản bi quan nhất, các nhà phân tích dự báo nếu tàu chở dầu không thể qua lại eo biển Hormuz hoặc hạ tầng năng lượng bị phá hủy, giá dầu có thể vọt lên khoảng 100 USD, thậm chí 140 USD mỗi thùng nếu tuyến hàng hải này bị phong tỏa hoàn toàn. Saul Kavonic - Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại MST Marquee - nhận định giá sẽ "tăng ngay lập tức" sau bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ vào Iran, sau đó nhanh chóng hạ nhiệt nếu sự gián đoạn chỉ mang tính tạm thời.
Giới chuyên gia cũng nhấn mạnh, kịch bản thảm họa như vậy có xác suất xảy ra rất thấp, nhưng không thể loại trừ hoàn toàn trong bối cảnh căng thẳng leo thang. Iran có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ 3 thế giới, với 209 tỷ thùng, theo số liệu của OPEC. Họ cũng là nước sản xuất dầu lớn thứ 3 trong tổ chức này, với 3,3 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 3% nhu cầu toàn cầu.
