Số hộ lắp điện mặt trời mái nhà tăng mạnh 20-40% giữa lo ngại thiếu điện mùa khô
Trong bối cảnh TP.HCM và nhiều địa phương đối mặt nguy cơ thiếu điện cao điểm mùa khô từ tháng 4 đến tháng 6, xu hướng lắp đặt điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) đang tăng trưởng mạnh mẽ. Theo thông tin từ ông Nguyễn Quốc Việt, Tổng giám đốc Công ty CP Vinasol, tỷ lệ hộ gia đình đầu tư ĐMTMN đã tăng khoảng 20-40% so với cùng kỳ năm ngoái.
Áp lực thiếu điện và giải pháp từ năng lượng mặt trời
UBND TP.HCM vừa có văn bản kiến nghị Bộ Công thương và Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) ưu tiên cung cấp điện cho thành phố trong giai đoạn cao điểm. Với mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên, nhu cầu điện tại TP.HCM được dự báo tăng mạnh. Số liệu từ Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) cho thấy công suất cực đại năm nay có thể đạt 10.059 MW, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt từ 354 MW đến 1.226 MW vào khung giờ cao điểm buổi tối.
Không chỉ tại TP.HCM, khu vực miền Nam và miền Bắc cũng đối mặt áp lực tương tự. Công suất phụ tải của Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) được dự báo vượt ngưỡng khả dụng trong các tháng 5, 6, 7 và 11. Trong khi đó, phụ tải cực đại tại miền Bắc có thể tăng từ 9,3% đến 12,8% so với năm 2025.
Điện mặt trời mái nhà: Tăng trưởng nhanh nhưng vướng "điểm nghẽn"
Theo ông Nguyễn Quốc Việt, không chỉ số lượng hộ lắp đặt tăng, công suất lắp đặt cũng tăng đáng kể từ mức 5-7 kWh lên 15-20 kWh. Đặc biệt, xu hướng kết hợp hệ thống pin lưu trữ phát triển mạnh, với 6 trên 10 khách hàng lựa chọn giải pháp này. Các nhà máy, xí nghiệp cũng quan tâm nhiều hơn đến ĐMTMN có lưu trữ do chi phí đầu tư giảm và chính sách mua điện dư lên lưới cởi mở hơn.
Ông Việt cho biết: "Thời gian hoàn vốn cho hệ thống ĐMTMN hiện chỉ khoảng 3 năm, so với 5 năm trước đây. Điều này thúc đẩy nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp đầu tư để giảm chi phí tiền điện."
Tuy nhiên, việc phát triển ĐMTMN vẫn gặp một số rào cản. Ông Việt chỉ ra ba "điểm nghẽn" chính:
- Giới hạn công suất theo quy định tại Nghị định 58, khiến nhiều doanh nghiệp không thể lắp đặt hệ thống lớn hơn.
- Đề xuất tăng tỷ lệ bán điện dư lên lưới từ 20% lên 50% công suất lắp đặt chưa được triển khai.
- Thủ tục hành chính phức tạp, cần đơn giản hóa để khuyến khích người dân.
Ngoài ra, ông kiến nghị cần có chính sách khuyến khích bán điện vào giờ cao điểm và thưởng cho các hộ lắp kèm hệ thống lưu trữ.
Hiện trạng và mục tiêu phát triển
Tính đến thời điểm hiện tại, TP.HCM đã có 1.797 hệ thống ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 400,96 MWp. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, 50% tòa nhà công sở và hộ dân sử dụng ĐMTMN.
Ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc EVNHCMC, khẳng định nguồn điện này đóng góp quan trọng vào việc ổn định cung cấp điện cho TP.HCM, đặc biệt trong bối cảnh giá nhiên liệu thế giới biến động.
Tại miền Bắc, ông Nguyễn Đức Thiện, Tổng giám đốc EVNNPC, cũng nhấn mạnh ĐMTMN là giải pháp quan trọng. Tính đến hết tháng 2, có 2.893 khách hàng của EVNNPC lắp đặt hệ thống này với tổng công suất 389,9 MW.
Thách thức trong quản lý và vận hành
Đại diện EVNSPC cho biết, khu vực miền Nam có lợi thế lớn về bức xạ mặt trời, việc phát triển ĐMTMN mang lại "lợi ích kép": vừa giúp người dân tiết kiệm chi phí, vừa giảm tải cho hệ thống điện quốc gia. Tuy nhiên, công tác quản lý và thống kê đang đối mặt thách thức khi nhiều công trình chưa tuân thủ thủ tục pháp lý.
Theo Nghị định 58, hiện vẫn còn 1.016 nguồn ĐMTMN (tổng công suất 364.112 kWp) đã vận hành nhưng chưa khai báo đầy đủ. Việc này gây khó khăn cho ngành điện trong việc điều độ và đảm bảo an toàn lưới điện.
Ông nhấn mạnh: "Khi lắp đặt, các hộ gia đình cần thông báo cho công ty điện lực và sở công thương địa phương để cập nhật số liệu, giúp ngành điện có phương án vận hành an toàn và hiệu quả."
Nhìn chung, sự phát triển của ĐMTMN đang trở thành xu hướng tích cực trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao. Tuy nhiên, để phát huy tối đa tiềm năng, cần sớm tháo gỡ các rào cản chính sách và tăng cường phối hợp giữa người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
