Theo ông Ramesh Singaram, Chủ tịch kiêm Giám đốc Gas Power châu Á thuộc tập đoàn GE Vernova, một trong những áp lực lớn nhất hiện nay đối với ngành điện Việt Nam chính là công tác hiện đại hóa lưới điện. Nhận định này được đưa ra trong bối cảnh quá trình chuyển dịch năng lượng của quốc gia đang bước vào giai đoạn được đánh giá là mang tính quyết định.
Vai trò chuyển tiếp của điện khí trong cơ cấu năng lượng
Quy hoạch điện 8 điều chỉnh (PDP8R) đã thể hiện những điều chỉnh quan trọng trong định hướng phát triển ngành điện đến năm 2030. Mục tiêu hướng đến là sự cân bằng giữa duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế và xây dựng một hệ thống điện bền vững, có khả năng chống chịu cao trước các biến động.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân ít nhất 10% mỗi năm trong những năm tới, nhu cầu về một hệ thống năng lượng ổn định và sẵn sàng cho tương lai trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ông Ramesh Singaram nhấn mạnh rằng thách thức hiện nay không nằm ở việc xây dựng các mục tiêu tham vọng, mà quan trọng là khả năng triển khai đồng bộ từ nguồn điện, lưới truyền tải đến năng lực vận hành.
Định hướng phát triển điện khí
Theo định hướng của PDP8R, điện khí tiếp tục giữ vai trò là nguồn chuyển tiếp quan trọng, hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo trong giai đoạn hệ thống chưa hoàn thiện về công nghệ lưu trữ và truyền tải. Xu hướng tại nhiều quốc gia châu Á hiện nay là phát triển mô hình kết hợp giữa điện khí và năng lượng tái tạo nhằm bảo đảm độ ổn định của hệ thống khi tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tăng nhanh.
Ông Ramesh cho biết công nghệ tuabin khí thế hệ mới hiện nay được thiết kế với tính linh hoạt cao về nhiên liệu, có thể thích ứng với các giải pháp phát thải thấp hơn trong tương lai. Tuy nhiên, vị lãnh đạo này nhấn mạnh: "Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả tối ưu khi đi cùng với năng lực vận hành và bảo trì dài hạn được phát triển ngay trong nước".
Thách thức hiện đại hóa lưới điện và phát triển năng lực nội địa
Một trong những áp lực lớn nhất được xác định là công tác hiện đại hóa lưới điện. Sự phát triển nhanh chóng của điện mặt trời và điện gió tại một số khu vực đã từng tạo ra tình trạng quá tải, buộc phải cắt giảm công suất. PDP8R xác định nhu cầu đầu tư đáng kể cho hạ tầng truyền tải đến năm 2035.
Theo ông Ramesh, hiện đại hóa lưới điện không chỉ đơn thuần là mở rộng đường dây mà còn bao gồm việc ứng dụng các giải pháp truyền tải công suất lớn và nền tảng số nhằm nâng cao khả năng điều hành theo thời gian thực. "Khi tỉ trọng năng lượng tái tạo tăng lên, độ linh hoạt và khả năng chống chịu của lưới điện sẽ trở thành yếu tố then chốt quyết định sự ổn định của cả hệ thống", ông nhận định.
Nền tảng công nghiệp và nhân lực nội địa
Bên cạnh yếu tố công nghệ và vốn đầu tư, vị lãnh đạo đến từ Gas Power châu Á cho rằng nền tảng công nghiệp và nguồn nhân lực trong nước sẽ quyết định tính bền vững của quá trình chuyển dịch năng lượng. Việc hình thành các cơ sở dịch vụ, sản xuất thiết bị năng lượng trong nước không chỉ giúp rút ngắn tiến độ triển khai dự án mà còn góp phần nâng cao khả năng làm chủ hệ thống.
Đồng thời, đầu tư vào đào tạo đội ngũ kỹ sư và chuyên gia vận hành sẽ là yếu tố bảo đảm hệ thống điện vận hành ổn định trong dài hạn. Ông Ramesh chia sẻ: "Chuyển dịch năng lượng là một hành trình nhiều năm đòi hỏi sự kiên trì. Sự hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp điện lực và các đối tác công nghệ sẽ giúp quá trình này diễn ra hiệu quả và thuận lợi hơn".
Triển vọng và thực trạng triển khai
PDP8R đã mở ra một lộ trình rõ ràng hơn cho hệ thống điện Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông Ramesh, tốc độ và mức độ đồng bộ trong triển khai sẽ là yếu tố quyết định liệu quy hoạch này có trở thành bước ngoặt thực sự cho năng lực năng lượng quốc gia hay không.
Hiện nay, hơn 25 tuabin khí của GE Vernova đang vận hành tại 10 nhà máy điện tại Việt Nam, cung cấp khoảng 30% nhu cầu điện quốc gia. Các tuabin khí thế hệ H-class mới nhất được triển khai tại nhà máy Nhơn Trạch 3 và 4 - nhà máy điện khí LNG đầu tiên của Việt Nam, có thể cung cấp 1,6 GW cho mạng lưới điện.
Được thiết kế với khả năng sử dụng nhiên liệu linh hoạt, các tuabin khí này có thể chuyển đổi sang vận hành nhờ sử dụng hydro, phù hợp với mục tiêu hướng đến Net Zero vào năm 2050. Điều này vừa bảo đảm độ tin cậy ở hiện tại, vừa chuẩn bị cho một hệ thống năng lượng bền vững và phát thải thấp hơn trong tương lai.
Tuy nhiên, thực tế triển khai vẫn còn những thách thức. Một nhà đầu tư điện gió từ Thái Lan có dự án mắc kẹt vì không kịp hưởng giá cố định (FIT) và đang phải đàm phán giá chuyển tiếp đã bày tỏ lo ngại. Nếu tình trạng này cứ kéo dài, doanh nghiệp buộc phải cân nhắc việc tiếp tục đầu tư ở Việt Nam, cho thấy sự cần thiết phải "chỉn chu" hơn trong triển khai quy hoạch điện 8.
