Thị trường khí đốt châu Âu: Mùa hè đầy thách thức với nguồn cung mong manh
Thị trường khí đốt châu Âu đang bước vào mùa bơm khí hè trong bối cảnh nguồn cung phức tạp và cực kỳ mong manh. Những cú sốc địa chính trị gần đây, cùng với những thay đổi cấu trúc trong ngành khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) và khí đốt tự nhiên nói chung, đã định hình lại kỳ vọng về tỉ lệ lấp đầy kho dự trữ và hình thành giá cả. Đặc biệt, xung đột Iran đã phơi bày rõ ràng sự dễ tổn thương của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Xung đột Iran làm lộ điểm yếu trong chuỗi cung ứng
Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng LNG của Qatar tại Ras Laffan đã khiến nhà xuất khẩu lớn này mất khoảng 17% công suất dài hạn, tương đương 12,8 triệu tấn mỗi năm. Đồng thời, eo biển Hormuz bị gián đoạn, làm giảm nguồn cung LNG linh hoạt từ Trung Đông. Qatar, vốn chỉ chiếm khoảng 8,2-8,9% lượng LNG nhập khẩu của Liên minh châu Âu (EU) năm 2025, đột ngột trở thành điểm yếu quan trọng. Kết quả là châu Âu gặp khó khăn trong việc đạt mục tiêu dự trữ 90% khí đốt cho mùa đông tiếp theo, buộc phải tìm kiếm nguồn thay thế khẩn cấp.
Chuyển hướng sang LNG Mỹ: Cơ hội và thách thức
Cú sốc này đẩy nhanh quá trình chuyển hướng của châu Âu sang LNG Mỹ. Sau năm 2022, EU đã giảm mạnh nhập khẩu năng lượng từ Nga và đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung. Đến năm 2025, Mỹ trở thành nhà cung cấp LNG lớn nhất của EU với khoảng 57% thị phần, thậm chí lên tới 60% trong một số tháng đầu năm 2026. Vào tháng 3/2026, Mỹ xuất khẩu 11,7 triệu tấn LNG ra toàn cầu, trong đó 64% hướng đến "cựu lục địa". Nhiều chuyên gia nhận định đây là sự chuyển dịch sự phụ thuộc từ nguồn cung trước đây sang Mỹ.
Rủi ro mới nổi lên từ sự phụ thuộc vào LNG Mỹ
Tuy nhiên, song song với đó, nỗi lo mới đang hình thành rõ nét. Việc tăng cường nhập khẩu LNG Mỹ mang theo những rủi ro địa chính trị, kinh tế và chiến lược đáng kể:
- Rủi ro phụ thuộc chiến lược: Dù Mỹ là đồng minh, sự tập trung cao độ vào LNG Mỹ vẫn tạo ra nguy cơ áp lực chính trị hoặc thương mại. Các hợp đồng LNG Mỹ thường linh hoạt, giúp ứng phó nhanh thiếu hụt nhưng cũng khiến châu Âu dễ bị ảnh hưởng bởi quyết định của Washington hoặc biến động giá toàn cầu.
- Rủi ro về chi phí và biến động giá: LNG Mỹ đắt hơn so với nhiều nguồn khác do chi phí hóa lỏng, vận chuyển xuyên Đại Tây Dương và tái khí hóa. Khi xung đột Iran làm thắt chặt thị trường giao ngay, giá khí đốt tại trung tâm TTF Hà Lan đã tăng vọt, đẩy chi phí điện, sưởi ấm và sản xuất công nghiệp lên cao.
- Chia rẽ nội bộ EU: Sự lệ thuộc ngày càng tăng vào LNG Mỹ đang gây chia rẽ nội bộ EU giữa các nước ưu tiên an ninh ngắn hạn và những nước lo ngại chi phí dài hạn cùng tác động môi trường vì LNG phát thải methane cao hơn.
Phân tích từ các viện nghiên cứu
Theo Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), nếu châu Âu tiếp tục ký hợp đồng dài hạn mà không giảm mạnh nhu cầu, Mỹ có thể chiếm tỉ lệ rất lớn trong nguồn cung khí đốt của EU vào năm 2030, lên tới 75-80% từ mức 57% vào năm 2025. Tuy nhiên, Bruegel – viện nghiên cứu kinh tế có trụ sở tại Brussels, cho rằng nỗi lo phụ thuộc trực tiếp vào Mỹ có thể bị phóng đại. Mỹ không kiểm soát xuất khẩu như một số quốc gia khác, LNG là hàng hóa toàn cầu dễ chuyển hướng, và mức phụ thuộc thực tế của EU vào LNG Mỹ chỉ khoảng 1/4 tổng khí đốt.
Giải pháp cho an ninh năng lượng bền vững
Bruegel kết luận rằng, bài học lớn nhất là châu Âu vẫn còn phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu nói chung. Để giảm thiểu rủi ro, EU cần:
- Đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung từ Na Uy, Algeria, Azerbaijan…
- Tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo và hydrogen.
- Cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng.
- Xây dựng kho dự trữ chiến lược độc lập.
Chỉ khi thực sự giảm nhu cầu nhiên liệu hóa thạch, châu Âu mới đạt được an ninh năng lượng bền vững trong thế giới đầy bất ổn.
