Lần đầu tiên hỗ trợ lãi suất vay cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ
Lần đầu tiên, cơ chế hỗ trợ lãi suất vay được bổ sung vào hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF). Nhiều doanh nghiệp cho rằng chính sách cần triển khai thực chất, dễ tiếp cận và đúng đối tượng để trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đầu tư vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Thêm động lực đầu tư đổi mới công nghệ
Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và các nghị định của Chính phủ đã hình thành khung pháp lý đầy đủ đối với nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay. NATIF đang triển khai các bước để đưa chính sách vào thực tiễn. Với cơ chế mới, thay vì cấp phát kinh phí hoặc cho vay ưu đãi trực tiếp, doanh nghiệp vẫn vay vốn theo cơ chế thị trường từ các tổ chức tín dụng, còn Nhà nước có thể hỗ trợ 50% lãi suất vay theo hợp đồng tín dụng nhưng không vượt quá 6%/năm, trong thời gian tối đa 5 năm.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đối tượng hỗ trợ lãi suất vay là các doanh nghiệp thực hiện dự án, phương án đầu tư có nội dung ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ, đổi mới sáng tạo; vay vốn tổ chức tín dụng để thực hiện các nội dung như mua sắm trang thiết bị, máy móc, dây chuyền sản xuất… Chính sách dự kiến được triển khai thí điểm đối với 20 doanh nghiệp trước khi đánh giá, hoàn thiện để nhân rộng.
Kỳ vọng từ doanh nghiệp
Chính sách mới được nhiều doanh nghiệp kỳ vọng tạo thêm động lực để mạnh dạn đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đồng sáng lập, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần công nghệ Bot bán hàng Lê Anh Tiến cho biết: "Một dự án công nghệ thường cần vốn đầu tư trong thời gian dài, trong khi hiệu quả thương mại không xuất hiện ngay. Doanh nghiệp phải chi cho nghiên cứu và phát triển, hạ tầng công nghệ, dữ liệu, nhân lực chất lượng cao, thử nghiệm sản phẩm, bảo mật và triển khai thị trường trước khi có thể tạo ra dòng tiền ổn định. Nếu sử dụng vốn vay thương mại, doanh nghiệp phải trả lãi ngay cả trong giai đoạn công nghệ chưa hoàn thiện hoặc sản phẩm chưa tạo ra doanh thu."
Đối với các doanh nghiệp phần mềm và trí tuệ nhân tạo, khó khăn còn nằm ở chỗ phần lớn tài sản có giá trị lớn hình thành từ dự án là tài sản vô hình như thuật toán, dữ liệu, phần mềm, quy trình và năng lực của đội ngũ nhưng chưa được định giá và sử dụng làm tài sản bảo đảm theo phương pháp tín dụng truyền thống. Trong bối cảnh đó, chính sách ưu đãi lãi suất giúp chia sẻ một phần rủi ro trong giai đoạn đầu tư và tạo thêm niềm tin để doanh nghiệp quyết định triển khai những dự án có tính dài hạn; góp phần điều hướng dòng vốn tín dụng vào hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ.
Với các dự án trí tuệ nhân tạo, việc đầu tư sớm đặc biệt quan trọng bởi công nghệ phát triển rất nhanh, nếu doanh nghiệp trì hoãn 1-2 năm, khoảng cách với thị trường và đối thủ có thể đã thay đổi đáng kể. Vì vậy, hỗ trợ lãi suất còn giúp doanh nghiệp tận dụng đúng thời điểm công nghệ.
Ông Trần Văn Vũ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Organic Nopal Việt Nam chia sẻ: "Công ty đang phát triển các sản phẩm mỹ phẩm sinh học và thực phẩm từ cây xương rồng bản địa, vì vậy nếu giảm được chi phí vốn, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư sớm hơn vào dây chuyền chiết xuất hiện đại, công nghệ bảo quản hoạt chất sinh học, thiết bị phân tích chất lượng và mở rộng quy mô sản xuất đạt tiêu chuẩn quốc tế. Điều này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường trong nước và xuất khẩu."
Nhiều doanh nghiệp cũng cho rằng, mức hỗ trợ tối đa 50% lãi suất nhưng không quá 6%/năm là một tín hiệu chính sách mạnh, đủ để tạo ra tác động rõ rệt đối với quyết định đầu tư của nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khi xây dựng một dự án đổi mới công nghệ, doanh nghiệp phải tính toán đồng thời các yếu tố như tổng vốn đầu tư, thời gian hoàn vốn và khả năng chịu đựng dòng tiền trong giai đoạn đầu. Khi chi phí vốn giảm, một dự án trước đây chỉ đạt mức hiệu quả tài chính trung bình có thể trở thành dự án đủ khả thi để triển khai, doanh nghiệp có thể đầu tư sớm hơn thay vì phải chờ tích lũy đủ vốn tự có.
Ông Nguyễn Văn Khỏe, Giám đốc Công ty TNHH công nghệ Mosla cho biết: "Nhiều doanh nghiệp đang vay tín chấp lãi suất lên đến gần 20%, nếu chính sách này được áp dụng thì doanh nghiệp được giải phóng nỗi lo thiếu vốn, tập trung nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, biến các kế hoạch nghiên cứu và đầu tư dài hạn thành hiện thực nhanh hơn."
Đơn giản thủ tục, minh bạch quy trình hỗ trợ
Các doanh nghiệp mong muốn chính sách triển khai theo hướng thực chất, dễ tiếp cận và đúng đối tượng, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Bộ tiêu chí đánh giá công nghệ cần dễ hiểu và có thể đo lường, không nên chỉ dựa vào việc doanh nghiệp sử dụng công nghệ mới. Dự án cần được đánh giá thêm các khía cạnh như tăng năng suất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, hình thành tài sản trí tuệ và khả năng mở rộng sản xuất.
Ông Bùi Quang Minh, Giám đốc NATIF cho biết: "Để chuẩn bị triển khai, quỹ đã ban hành quy trình nội bộ để hỗ trợ lãi suất vay, ký thỏa thuận hợp tác với các ngân hàng thương mại để phối hợp thực hiện, chuẩn bị cơ sở dữ liệu chuyên gia tham gia Hội đồng xét duyệt; xây dựng hệ thống công nghệ thông tin quản lý nhiệm vụ để phục vụ tiếp nhận, đánh giá, quản lý và theo dõi quá trình hỗ trợ lãi suất."
Ông Lê Anh Tiến cho rằng, nguyên tắc quan trọng nhất cần triển khai đối với doanh nghiệp là chỉ nộp một bộ hồ sơ và dữ liệu được chia sẻ, công nhận lẫn nhau giữa NATIF và ngân hàng để tránh tình trạng phải kê khai nhiều lần; thời hạn xử lý cho từng bước cần quy định và trường hợp từ chối cần nêu rõ lý do cũng như nội dung doanh nghiệp cần hoàn thiện. Toàn bộ trạng thái xử lý phải được hiển thị rõ ràng trên hệ thống công nghệ thông tin, tránh tình trạng doanh nghiệp không biết hồ sơ đang ở bộ phận nào.
Một vấn đề cũng được quan tâm là cần bảo vệ bí mật kinh doanh, mã nguồn, dữ liệu và các thông tin công nghệ cốt lõi mà doanh nghiệp cung cấp trong quá trình thẩm định dự án. Đây là những tài sản có giá trị đặc biệt đối với doanh nghiệp công nghệ cho nên cần có cơ chế quản lý, khai thác và bảo mật chặt chẽ để doanh nghiệp yên tâm tham gia chương trình hỗ trợ.
