Bộ Công thương vừa hoàn tất dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu (phiên bản 12.2 ngày 20/7) với thay đổi lớn: Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ, thay vào đó trao quyền chủ động quyết định giá bán cho doanh nghiệp. Đây là bước chuyển từ cơ chế điều hành giá sang vận hành theo cơ chế thị trường, phù hợp với Luật Giá và các quy định pháp luật liên quan.
Cơ chế giá cơ sở hiện hành bộc lộ nhiều bất cập
Theo Bộ Công thương, cơ chế hiện hành quy định Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ; thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyết định giá bán buôn, bán lẻ xăng dầu trong hệ thống nhưng không được vượt quá mức giá điều hành. Tuy nhiên, giá cơ sở được tính trên dữ liệu chi phí bình quân của quý trước nên luôn tồn tại độ trễ so với diễn biến thực tế của thị trường.
Khi giá dầu thế giới biến động mạnh, chi phí kinh doanh tăng nhưng chưa được phản ánh kịp thời vào giá bán, nhiều doanh nghiệp đầu mối đã phải cắt giảm, thậm chí đưa mức chiết khấu dành cho hệ thống bán lẻ về 0 đồng để bảo đảm hiệu quả kinh doanh, khiến nhiều cửa hàng bán lẻ gặp khó khăn.
Dự thảo mới: Doanh nghiệp tự quyết định giá, Nhà nước chỉ công bố chi phí định mức
Để khắc phục bất cập, dự thảo chuyển cơ chế điều hành giá xăng dầu sang vận hành theo cơ chế thị trường. Cụ thể, theo khoản 9 điều 12 của dự thảo, thương nhân đầu mối được quyền quyết định và công bố giá bán buôn, bán lẻ xăng dầu trong hệ thống phân phối của mình theo công thức quy định tại điều 28 của nghị định. Doanh nghiệp được chủ động xây dựng giá bán nhưng vẫn phải tuân thủ công thức xác định giá và các quy định của pháp luật về giá.
Đối với thương nhân phân phối, điều 16 quy định cho phép doanh nghiệp được ký hợp đồng mua xăng dầu với một hoặc nhiều thương nhân cung cấp, bao gồm thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối khác khi hoạt động theo hình thức mua đứt bán đoạn. Đồng thời, thương nhân phân phối được bán xăng dầu cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu và trong một số trường hợp được bán cho thương nhân phân phối khác. Dự thảo cũng yêu cầu thương nhân phân phối phải bảo đảm hệ thống phân phối của mình hoạt động đúng quy định của pháp luật về giá.
Kê khai giá và chiết khấu theo thị trường
Theo dự thảo, Bộ Công thương cho rằng, khi doanh nghiệp quyết định giá bán phải thực hiện kê khai giá theo quy định của Luật Giá để cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát. Thay vì công bố giá cơ sở như hiện nay, Nhà nước chỉ công bố chi phí kinh doanh định mức làm cơ sở tham chiếu trong quá trình hình thành giá, qua đó hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý.
Dự thảo cũng quy định thương nhân phân phối và thương nhân bán lẻ được tự thỏa thuận mức chiết khấu theo quan hệ cung - cầu. Thương nhân phân phối hoạt động độc lập, không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, doanh nghiệp được quyền chủ động quyết định giá bán lẻ. Tuy nhiên, tại các địa bàn xa cảng, xa kho đầu mối hoặc xa cơ sở sản xuất, mức giá bán lẻ do các thương nhân này quyết định không được vượt quá mức giá bán lẻ cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn và cùng thời điểm nhằm bảo đảm an sinh xã hội.
Bảo vệ quyền lợi thương nhân phân phối và kiểm soát bán lẻ
Khoản 12 điều 12 của dự thảo bổ sung trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm quyền lợi của các thương nhân phân phối do mình cung cấp xăng dầu. Đây được xem là một trong những cơ chế nhằm hạn chế tình trạng chiết khấu quá thấp gây ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống bán lẻ.
Ở khâu bán lẻ, điều 21 của dự thảo tiếp tục yêu cầu các cửa hàng bán lẻ xăng dầu phải niêm yết giá và bán đúng giá niêm yết, đồng thời chịu trách nhiệm về giá bán ra theo quy định của pháp luật.
Mục tiêu: Minh bạch, tự chủ và giám sát chặt chẽ
Bộ Công thương cho biết, việc sửa đổi cơ chế điều hành giá nhằm khắc phục những bất cập của cơ chế giá cơ sở hiện hành, tăng tính minh bạch và nâng cao quyền tự chủ của doanh nghiệp, đồng thời vẫn duy trì công cụ quản lý nhà nước thông qua cơ chế kê khai, thanh tra và giám sát theo quy định của Luật Giá.
