Sách trắng Thuế Việt Nam 2026 vừa công bố cho thấy ngành thuế đã kết nối và nắm giữ dữ liệu giao dịch từ 478 sàn thương mại điện tử (TMĐT) cùng hơn 163,3 triệu tài khoản thanh toán tại 96 ngân hàng thương mại. Đây là nền tảng quan trọng để cơ quan thuế phân tích, giám sát và phát hiện các hành vi trốn thuế trong nền kinh tế số.
Kết quả thu thuế từ thương mại điện tử
Theo Cục Thuế, TMĐT là lĩnh vực được ưu tiên chiến lược, gắn với việc bảo vệ quyền đánh thuế của Việt Nam trong bối cảnh kinh tế số toàn cầu. Trong 4 năm gần nhất, số thu từ TMĐT đạt 504.800 tỉ đồng. Riêng năm 2025, con số này đạt gần 208.800 tỉ đồng, cho thấy tiềm năng thu ngân sách rất lớn từ lĩnh vực này.
Để đạt được kết quả trên, ngành thuế đã xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro, kết nối thông tin từ nhiều nguồn trong và ngoài ngành. Cụ thể, cơ quan thuế liên thông với Bộ Công thương, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) để khai thác dữ liệu từ 478 sàn TMĐT và 163,3 triệu tài khoản thanh toán tại 96 ngân hàng thương mại.
Các nhóm rủi ro và hành vi vi phạm phổ biến
Sách trắng cũng chỉ ra các nhóm hành vi vi phạm phổ biến. Nhóm TMĐT có mức độ ưu tiên quản lý cao, với hành vi trốn thuế như khai thấp hoặc không khai doanh thu từ bán hàng online, sàn TMĐT, KOL/KOC. Nhóm này được phát hiện chủ yếu qua hệ thống dữ liệu và phân tích rủi ro.
Nhóm gian lận hóa đơn điện tử cũng được đánh giá rất cao về mức độ ưu tiên quản lý. Các hành vi bao gồm mua bán hóa đơn bất hợp pháp, sử dụng hóa đơn khống để tăng chi phí đầu vào hoặc chiếm đoạt tiền hoàn thuế giá trị gia tăng. Hình thức phát hiện chủ yếu là kiểm tra chuỗi cung ứng, đối chiếu dữ liệu hóa đơn và phối hợp với cơ quan công an.
Chuyển giá và các hành vi gian lận khác
Nhóm hành vi thứ hai là chuyển giá, biểu hiện qua giao dịch nội bộ tập đoàn không theo giá thị trường để dịch chuyển lợi nhuận sang quốc gia có thuế suất thấp hơn. Đây là nhóm rủi ro cao, được phát hiện qua kiểm tra chuyên đề, so sánh với cơ sở dữ liệu giá quốc tế và theo Nghị định 123/2020 của Chính phủ.
Ngoài ra, còn có các nhóm gian lận khác như kê khai sai, khai thấp; gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng; doanh nghiệp ma; né tránh nghĩa vụ thuế xuyên biên giới. Gian lận hoàn thuế thường tạo chuỗi hóa đơn mua bán qua nhiều khâu trung gian để xuất khống đầu vào, chiếm đoạt tiền hoàn.
Thực trạng gian lận hóa đơn và giải pháp
Gian lận hóa đơn là một trong những hành vi nghiêm trọng nhất, gây thất thu ngân sách lớn và làm méo mó môi trường cạnh tranh. Dù hệ thống hóa đơn điện tử đã được triển khai toàn quốc từ ngày 1.7.2022, tình trạng gian lận vẫn diễn biến phức tạp với phương thức ngày càng tinh vi như tạo doanh nghiệp "ma", hình thành chuỗi giao dịch khống hoặc lợi dụng môi trường điện tử để hợp thức hóa đơn bất hợp pháp.
Một số vụ án điển hình giai đoạn 2024 - 2025 cho thấy quy mô lớn với hàng chục doanh nghiệp tham gia, hàng nghìn hóa đơn vi phạm và giá trị giao dịch lên đến hàng nghìn tỉ đồng. Ngành thuế tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng để ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước.
