Ít ai biết rằng doanh nghiệp ô tô có giá trị vốn hóa lớn nhất Việt Nam hiện nay không phải là một hãng xe bán nhiều ô tô, mà là Tổng Công ty Máy động lực và máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM, mã chứng khoán: VEA). Theo MarketTimes, VEAM đang là doanh nghiệp ô tô tỷ đô duy nhất trên sàn chứng khoán với vốn hóa thị trường đạt 45.700 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,7 tỷ USD.
Sở dĩ có vị thế này, theo bài viết, là bởi VEAM nắm giữ 30% cổ phần Honda Việt Nam, 20% cổ phần Toyota Việt Nam và 25% cổ phần Ford Việt Nam. Đây là những liên doanh "đẻ trứng vàng" khi gần như toàn bộ lợi nhuận của VEAM đến từ các công ty liên doanh, liên kết.
54.512 tỷ đồng cổ tức từ ba liên doanh ô tô
Những năm gần đây, VEAM đều đặn được chia khoảng 6-7 nghìn tỷ đồng mỗi năm từ ba liên doanh ô tô. Riêng năm 2025, số tiền nhận về là 6.554 tỷ đồng, bao gồm 5.932 tỷ đến từ Honda Việt Nam, 264 tỷ từ Toyota Việt Nam và 359 tỷ từ Ford Việt Nam.
Chưa dừng lại, trong nửa đầu năm 2026, Honda tiếp tục chia gần 6.200 tỷ đồng cho VEAM trong khi Toyota và Ford chưa chia. Tính từ năm 2018 đến nay, tổng số cổ tức VEAM nhận được từ ba liên doanh lên đến hơn 54.512 tỷ đồng. Đáng chú ý, riêng Honda Việt Nam đã đóng góp tới 44.500 tỷ đồng trong tổng số này.
So với nhiều hãng xe phải bán hàng trăm nghìn xe để đạt lợi nhuận tương đương, VEAM gần như duy trì lợi nhuận đều đặn nhờ chiến lược nắm cổ phần tại các liên doanh quốc tế. Đây là điểm khác biệt lớn so với các doanh nghiệp ô tô nội địa khác.
Doanh thu 4.466 tỷ đồng, lãi trước thuế 7.400 tỷ đồng
Báo cáo tài chính hợp nhất cho thấy năm 2025, doanh thu thuần của VEAM đạt hơn 4.466 tỷ đồng. Tuy nhiên, lãi trước thuế của công ty lại đạt hơn 7.400 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với doanh thu. Nguyên nhân chủ yếu đến từ phần lợi nhuận được ghi nhận từ các công ty liên doanh, liên kết là Toyota Việt Nam, Honda Việt Nam và Ford Việt Nam.
Ngoài ra, theo báo cáo công ty mẹ, VEAM còn nhận được khoản tiền cổ tức lớn mỗi năm từ các liên doanh này. Có giai đoạn, tiền cổ tức nhận về còn nhiều hơn lợi nhuận ghi nhận từ công ty liên doanh, liên kết. Hoạt động sản xuất, lắp ráp ô tô tải của VEAM hiện chỉ đóng góp khiêm tốn vào kết quả chung.
Tính đến ngày 30/6/2026, VEAM đang nắm giữ gần 18.000 tỷ đồng tiền mặt và tiền gửi. Nhờ vậy, mỗi năm công ty cũng thu về hàng trăm tỷ đồng tiền lãi từ việc gửi ngân hàng. Điều này càng củng cố nền tảng tài chính vững chắc cho doanh nghiệp.
Không chỉ VEAM: Satra và bài toán cổ tức từ Heineken
VEAM không phải là doanh nghiệp Nhà nước duy nhất hưởng lợi lớn từ cổ tức của các công ty liên doanh. Tổng công ty Thương mại Sài Gòn (Satra) là một ví dụ điển hình khác. Trong năm 2025, Satra đạt 3.750 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, trong đó lợi nhuận được chia từ Heineken lên tới 3.300 tỷ đồng.
Theo bài viết, trong 5 năm gần nhất, Heineken đã chia về cho Satra tổng cộng 17.900 tỷ đồng. Satra hiện sở hữu 40% vốn của Công ty TNHH Nhà máy Bia Heineken Việt Nam và 40% vốn của Công ty TNHH Bia và Nước giải khát Heineken Việt Nam (Heineken Trading). Phần vốn còn lại nằm trong tay các công ty con của tập đoàn Heineken tại Singapore và Australia.
Mô hình doanh nghiệp sở hữu cổ phần tại các liên doanh nước ngoài đang giúp nhiều đơn vị Nhà nước có nguồn lợi nhuận ổn định mà không cần trực tiếp sản xuất hay bán sản phẩm. Đây cũng là lý do khiến VEAM dù chỉ có mảng ô tô tải khiêm tốn vẫn được đánh giá là doanh nghiệp ô tô lớn nhất Việt Nam trên phương diện giá trị vốn hóa thị trường.
