Nhu cầu nhân lực cấp thiết cho metro TP.HCM
Để vận hành tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên), đơn vị quản lý đang sử dụng đội ngũ 700 nhân sự nhằm duy trì gần 200 chuyến tàu mỗi ngày. Theo Công ty TNHH Một thành viên Đường sắt đô thị số 1 (HURC1), nhân sự này thuộc các bộ phận như nhân viên và quản lý nhà ga, kỹ thuật viên lái tàu, kỹ thuật viên điều độ và nhân viên bảo dưỡng. Trong đó, nhân viên nhà ga chiếm hơn 50% số lượng.
Bà Văn Thị Hữu Tâm, Phó giám đốc HURC1, cho biết: “Chỉ riêng một tuyến Metro số 1 đầu tiên của thành phố đi vào vận hành, đã cần hàng trăm đến cả nghìn người làm việc ở nhiều chuyên ngành khác nhau. Sắp tới khi thành phố đầu tư nhiều tuyến metro 'xương sống', nhu cầu nhân lực sẽ tăng lên theo cấp số nhân.”
Kế hoạch phát triển metro và nhu cầu nhân sự
Theo kế hoạch, trong 5 năm tới, TP.HCM phấn đấu hoàn thành 6 tuyến metro với tổng chiều dài 187 km; đến năm 2035 đưa vào khai thác 14 tuyến với 462 km. Trước mắt, tuyến Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) sẽ hoàn thành và vận hành năm 2030, cùng các dự án ưu tiên như Metro số 1 (đoạn thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên), Metro số 2 (đoạn Thủ Dầu Một – TP.HCM), Metro số 3 (kết nối Vũng Tàu – Bà Rịa – Phú Mỹ) và Metro số 6 (vành đai trong Phú Hữu – Bà Quẹo – Vòng xoay Phú Lâm – Phú Hữu dài 180 km).
Theo đề án Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị được UBND TP.HCM thông qua cuối năm 2025, từ nay đến năm 2030, thành phố cần khoảng 70.000 người cho các vị trí như quản lý dự án, vận hành khai thác, kỹ sư, công nhân kỹ thuật, tư vấn-thiết kế. Trong đó, khối vận hành-khai thác và công nhân kỹ thuật cần 30.000 người; nhân lực xây dựng khoảng 12.000 người. Giai đoạn 2030-2045, nhu cầu nhân sự gần gấp đôi, phù hợp với mục tiêu phát triển hệ thống metro lên đến 700 km.
Chuẩn hóa nguồn nhân lực metro
Theo Sở Xây dựng thành phố, các chuyên ngành chính cho đề án đào tạo gồm: Kỹ thuật hạ tầng và công trình đường sắt đô thị; Tín hiệu, điều khiển và tự động hóa; Cung cấp điện và điện khí hóa; Phương tiện và cơ khí đường sắt; Quản lý vận hành và dịch vụ; Quản lý bảo trì, sửa chữa; Công nghệ thông tin và dữ liệu vận hành; Đô thị hóa, quy hoạch giao thông và TOD; Môi trường, an toàn và phòng chống rủi ro. Đây là lực lượng nòng cốt cho đô thị thông minh.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Anh Tuấn, Đại học Việt Đức, nhận định: “Theo đề án phát triển nguồn nhân lực do Bộ Xây dựng trình Chính phủ, chỉ riêng dự án Đường sắt đô thị tốc độ cao Bắc-Nam đã cần 260.000-330.000 nhân sự trong giai đoạn xây dựng. Khi vận hành thương mại, tuyến này cần 14.000 nhân sự quản lý, khai thác, trong đó có ít nhất 2.400 kỹ sư chuyên sâu về công nghệ, hệ thống điều khiển tự động và giao thông thông minh.”
Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM tính toán thành phố cần 30.000-40.000 nhân sự ngành đường sắt đô thị, trong đó phân khúc kỹ sư công nghệ cao, vận hành hệ thống giao thông thông minh như chuyên gia quy hoạch giao thông và TOD, chuyên gia thiết kế và vận hành metro, kỹ sư hệ thống điều khiển phương tiện tự hành chiếm tới 20%. Ông Tuấn nhấn mạnh: “Những yêu cầu này đặt ra cho các trường đại học, viện nghiên cứu cần ưu tiên đào tạo kỹ sư chuyên ngành chất lượng cao, nhất là kỹ thuật giao thông thông minh, nhằm chuẩn bị thế hệ kỹ sư có tư duy hệ thống, đón đầu làn sóng hạ tầng tỷ USD.”
Doanh nghiệp tham gia đào tạo và nội địa hóa
Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đầu tư địa ốc Đại Quang Minh (THACO), tổng thầu thi công tuyến Metro số 2, chia sẻ: “Công tác đào tạo, chuẩn hóa nguồn nhân lực cần được thành phố ưu tiên, xem là yếu tố quyết định, bởi không thể mãi lệ thuộc vào công nghệ và giải pháp thi công của nhà thầu nước ngoài.” THACO đang ưu tiên làm chủ công nghệ thi công, chuẩn bị phát triển công nghiệp đường sắt trong nước, xây dựng lộ trình nội địa hóa sản phẩm và thiết bị, giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài.
Gần đây, THACO thiết lập hợp tác chiến lược với Hyundai Rotem – tập đoàn sản xuất phương tiện đường sắt hàng đầu Hàn Quốc. Theo thỏa thuận, đối tác hỗ trợ chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và tư vấn kỹ thuật phục vụ sản xuất đầu máy, toa xe và thiết bị chuyên dụng cho metro tại Việt Nam.
Trong bối cảnh TP.HCM đặt mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học-công nghệ khu vực, đầu tư cho con người là khoản đầu tư giá trị lâu dài. Đào tạo nguồn nhân lực đường sắt đô thị không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là bước chuẩn bị chiến lược cho một hệ thống metro an toàn, tiên tiến và bền vững.
