Vụ buôn lậu kim cương bị phanh phui mới đây đã khiến thị trường kim cương chao đảo khi khách hàng mất niềm tin, đua nhau bán tháo. Người tiêu dùng hoang mang trước sự trà trộn của những viên kim cương giá rẻ mà mắt thường không thể phát hiện đó là hàng nhập lậu.
Sự thật về kim cương giá rẻ bất ngờ
Theo những người am hiểu về kim cương, thị trường Việt Nam nhiều năm qua tồn tại nghịch lý: các sản phẩm cùng kích cỡ, màu sắc, độ tinh khiết và có giấy chứng nhận quốc tế nhưng giá bán giữa các cửa hàng chênh lệch tới hàng chục phần trăm. Có những viên kim cương được chào bán thấp hơn giá thị trường 30-40%, thu hút khách hàng.
Tuy nhiên, các chuyên gia trong ngành cho rằng nếu chỉ xét cạnh tranh thông thường, mức chênh lệch này gần như không thể xảy ra. Biên lợi nhuận ngành kim cương không quá lớn. Giá kim cương hình thành trên cơ sở giá giao dịch quốc tế tại các trung tâm như Antwerp (Bỉ), Mumbai (Ấn Độ), Dubai (UAE), Hong Kong (Trung Quốc) hay New York (Mỹ).
Các doanh nghiệp phân phối chính hãng tại Việt Nam gần như nhập hàng theo cùng mặt bằng giá quốc tế, nên dư địa giảm giá mạnh là rất ít nếu là hàng chính ngạch.
Quy trình khắt khe của kim cương hợp pháp
Anh Nhật Minh, đại diện một điểm kinh doanh kim cương trên đường Nguyễn Cư Trinh (phường Bến Thành, TP.HCM) cho biết, để một viên kim cương được bày bán hợp pháp tại Việt Nam, doanh nghiệp phải trải qua nhiều công đoạn: mua hàng từ nhà cung cấp quốc tế, khai báo hải quan, nộp các loại thuế, thanh toán quốc tế qua ngân hàng, mua bảo hiểm vận chuyển, thuê logistics chuyên biệt, thực hiện nghĩa vụ kế toán, hóa đơn, chứng từ. "Sau khi về Việt Nam, nhiều viên kim cương tiếp tục được kiểm định, phân loại, lưu kho, gia công chế tác, gắn vào trang sức trước khi đến tay người tiêu dùng", anh Minh nói.
Doanh nghiệp còn duy trì hệ thống cửa hàng, nhân sự, trung tâm bảo hành, chính sách thu đổi, bảo hiểm hàng hóa, chi phí marketing. Tất cả được cộng vào giá bán cuối cùng. Với đơn vị uy tín, họ chỉ tuyển chọn 2% viên kim cương đẹp nhất, màu nước D-I, độ tinh khiết FL-VS2, giác cắt 3EX, không bán viên có lỗi ảnh hưởng kết cấu và giá trị. "Khi mua sản phẩm, khách hàng có đầy đủ giấy tờ: hóa đơn bán hàng, hóa đơn thuế, giấy nhập khẩu hải quan chính ngạch, giấy kiểm định GIA", anh Minh thông tin.
Đại diện nhiều doanh nghiệp khẳng định, khi toàn bộ chuỗi chi phí được tính đầy đủ, rất khó giảm giá hàng chục phần trăm. Giảm 30-40% đồng nghĩa bán lỗ, chứng tỏ sự tồn tại bất tín của kim cương giá rẻ bất thường.
Đường đi của kim cương nhập lậu
Ông Vũ Ngọc Tuấn, đại diện cửa hàng kinh doanh kim cương trên đường Trần Hưng Đạo (phường Chợ Quán, TP.HCM) cho hay, kim cương nhập lậu bỏ qua các công đoạn trên, thay đổi toàn bộ cấu trúc chi phí. Nhờ tính nhỏ gọn, chúng được cất giấu tinh vi trong hành lý cá nhân, giày dép, quần áo, khó kiểm soát. Về nước, chúng không chịu thuế, không cần chứng từ. "Doanh nghiệp hợp pháp gánh toàn bộ chi phí tuân thủ pháp luật, hàng nhập lậu chỉ cạnh tranh bằng giá. Chênh lệch vài chục phần trăm là vũ khí mạnh thu hút khách hàng", ông Tuấn nói.
Ông Tuấn chia sẻ, doanh nghiệp hợp pháp mất nhiều năm xây dựng thương hiệu, đầu tư hệ thống phân phối và dịch vụ hậu mãi. Hàng nhập lậu giá thấp hơn 30-40% khiến họ gần như không còn dư địa cạnh tranh. Không chỉ doanh nghiệp chịu thiệt, ngân sách Nhà nước cũng thất thu thuế. Thị trường méo mó khi giá bán không phản ánh đúng chi phí.
Thực tế, các vụ việc cho thấy kim cương nhập lậu được đưa vào thị trường tinh vi. Trong vụ buôn lậu gần đây, cơ quan điều tra xác định các đối tượng liên hệ qua mạng xã hội, đặt mua kim cương từ Ấn Độ, vận chuyển trái phép về Việt Nam, tìm khách hàng bán kiếm lời. Chúng thuê nhân viên người Ấn Độ sang Việt Nam, đến trực tiếp cửa hàng vàng bạc đá quý chào bán với giá rẻ hơn 1/3 so với thị trường. Nhóm khách hàng mục tiêu là các hộ kinh doanh vàng bạc hoặc công ty mới thành lập, cần mở rộng thị trường.
Phân khúc chịu ảnh hưởng nhiều nhất
Theo các chuyên gia, nhóm chịu tác động lớn nhất là kim cương rời, có giá trị cao, kích thước nhỏ, thuận lợi vận chuyển và giao dịch. Người mua thường quan tâm thông số kỹ thuật và giấy chứng nhận hơn thương hiệu. Tiếp theo là kim cương gắn trên trang sức, đặc biệt nhẫn cầu hôn, nhẫn cưới, dây chuyền giá trị từ vài chục đến vài trăm triệu đồng. Nếu đầu vào giá thấp bất thường, giá bán thành phẩm thấp hơn đáng kể so với hàng chính ngạch.
Kim cương tự nhiên chịu áp lực cạnh tranh từ hai hướng: nhập lậu và kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm (lab-grown diamond) giá thấp hơn nhiều. Kim cương nhân tạo chủ yếu chịu áp lực về công nghệ và quy mô sản xuất toàn cầu hơn là nhập lậu.
Ông Lê Ngọc Hải, chuyên gia đá quý tại TP.HCM, cho rằng người mua gần như không thể phân biệt bằng mắt thường đâu là kim cương hợp pháp và bất hợp pháp. Ngay cả giấy kiểm định quốc tế chỉ phản ánh đặc tính tại thời điểm kiểm định, không chứng minh con đường nhập khẩu hay nghĩa vụ pháp lý. Do đó, hóa đơn, chứng từ, nguồn gốc xuất xứ và uy tín của đơn vị bán hàng là yếu tố quan trọng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Chuyên gia cho rằng giải pháp không chỉ xử lý vi phạm mà còn xây dựng thị trường minh bạch, dễ dàng truy xuất nguồn gốc, kiểm tra chứng từ. Khi chi phí tuân thủ pháp luật được bảo vệ và mọi doanh nghiệp cạnh tranh bình đẳng, giá trị thực của kim cương mới được phản ánh đúng.
Đại diện Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM (SJA) cho biết đã tổ chức các cuộc họp nội bộ tìm cách giải quyết nhưng chưa công bố thông tin cụ thể.
Theo số liệu Cục Hải quan (Bộ Tài chính), năm 2025, Việt Nam nhập khẩu kim cương tổng kim ngạch hơn 241 triệu USD. Ấn Độ là thị trường cung cấp lớn nhất với gần 108 triệu USD, chiếm gần 45%. Trong 6 tháng đầu năm nay, kim ngạch nhập khẩu đạt hơn 121,5 triệu USD, Ấn Độ tiếp tục dẫn đầu với hơn 63,2 triệu USD, tiếp đến là Bỉ gần 18 triệu USD.
