Doanh nghiệp Việt vươn tầm toàn cầu: Từ khát vọng đến thực tế phũ phàng
Ngay từ những năm đầu thời kỳ Đổi mới, khi tham gia thiết kế các dự án luật tiên phong như Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp tư nhân, chúng tôi đã ấp ủ kỳ vọng một ngày doanh nghiệp Việt Nam tự tin bước ra thị trường quốc tế. Đến hôm nay, nhìn lại tinh thần và sức sống của cộng đồng doanh nghiệp, tôi vẫn khẳng định: Muốn phát triển và chứng minh năng lực, doanh nghiệp Việt phải sống được, cạnh tranh được và duy trì được trên thị trường toàn cầu.
Hành trình từ thể chế đến hiện thực
Trong quá trình xây dựng pháp luật, chúng tôi đã nghiên cứu kỹ kinh nghiệm từ Nhật Bản và Hàn Quốc. Câu hỏi then chốt là: Tại sao Hàn Quốc chỉ mất 20 năm (1960-1980) để từ một quốc gia nghèo trở thành nền kinh tế 100 tỷ USD? Chúng tôi nhận ra, nền kinh tế muốn phát triển cần có những doanh nghiệp lớn, hoạt động toàn cầu và có khả năng trở thành tập đoàn đa quốc gia.
Ngày nay, VinFast, TH True Milk, Thaco và nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, nông sản không chỉ bước ra thị trường toàn cầu mà còn chinh phục những thị trường đẳng cấp cao với chuẩn mực khắt khe. VinFast được coi là hiện tượng đặc biệt, với cách tiếp cận khác biệt so với tư duy truyền thống. Con đường ra thế giới của VinFast khó khăn hơn nhiều so với các doanh nghiệp Hàn Quốc hay Nhật Bản những năm 1960.
Thành công và thách thức trong bối cảnh mới
Những bước đi đầu tiên của Vingroup tại Dự án sản xuất ô-tô ở Hải Phòng năm 2017 đã góp phần xây dựng sự tự tin cho doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, hành trình không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Sau khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2007, cuộc khủng hoảng 2008-2011 khiến nhiều doanh nghiệp suy yếu, thậm chí mất đi thành quả tích lũy. Nhiều thương hiệu Việt biến mất, dẫn đến một thập kỷ mất mát về sức lực và hình ảnh.
Đặc biệt, tình trạng doanh nghiệp "sân trước, sân sau" gia tăng đã làm méo mó thị trường. Vụ việc Công ty Việt Á với những khoản hoa hồng khổng lồ cho quan chức là minh chứng rõ ràng. Các doanh nghiệp non trẻ, thiếu bản lĩnh dễ sa vào lợi ích trước mắt và phải trả giá đắt.
Khát vọng và sự lựa chọn khó khăn
Thực tế, nhiều doanh nghiệp có năng lực nhưng lại chọn cách dựa vào quyền lực để phát triển. Một số khác, như nhà khởi nghiệp Nguyễn Hà Đông - "cha đẻ" của Flappy Bird, đã chọn ra nước ngoài thay vì kiên trì trong nước. Giá như chúng ta có tư duy quản lý mới, đồng hành và tạo bệ đỡ cho startup, nhiều ý tưởng sáng tạo đã có thể lớn lên ngay tại Việt Nam.
Đó là thực tế phũ phàng khi "ai xin được là có lợi", dẫn đến tâm lý "xin - cho" phổ biến. Ở Việt Nam, để một startup trở thành "kỳ lân" hay doanh nghiệp nhỏ phát triển thành lớn là điều không dễ dàng. Hệ quả là đội ngũ startup đông đảo, giàu ý tưởng nhưng phần lớn phải dịch chuyển sang thị trường khác để phát triển.
Động lực mới cho doanh nghiệp Việt
Cộng đồng doanh nghiệp luôn tràn đầy sinh lực và tinh thần khởi nghiệp, nhưng dường như đã chạm "ngưỡng của một giai đoạn phát triển" và cần tìm đường bứt phá. Những doanh nhân như bà Thái Hương, ông Phạm Nhật Vượng, bà Mai Kiều Liên và ông Trần Bá Dương đã vượt qua ngưỡng đó nhờ áp dụng công nghệ hiện đại và đưa thương hiệu Việt ra thế giới.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, Việt Nam cần thúc đẩy nền tảng công nghiệp. Các doanh nghiệp lớn như Viettel, VNPT đang nỗ lực đổi mới, cùng với FPT, Vingroup để đưa công nghệ ra thế giới, cạnh tranh và học hỏi từ các trung tâm nghiên cứu hàng đầu.
Yếu tố then chốt: Môi trường pháp lý minh bạch
Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhấn mạnh: Vĩ mô ổn định thì nền kinh tế mới phát triển. Chỉ khi đó, doanh nghiệp mới có thể dự đoán thị trường và đưa ra quyết định đầu tư dài hạn. Ngược lại, họ sẽ rơi vào trạng thái đầu cơ.
Hiện nay, chúng ta cần khôi phục niềm tin doanh nghiệp, khơi dậy tinh thần khởi nghiệp sáng tạo. Hệ thống pháp luật phải đảm bảo quyền tự do kinh doanh ở mọi cấp, ngành. Khi tranh chấp được xử lý công bằng qua tòa án, nguy cơ hình sự hóa sẽ giảm, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư và trở thành lực lượng tiên phong trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Làm được điều này, một thế hệ doanh nhân mới với đủ "Tâm - Tầm - Trí - Lực" sẽ xuất hiện, tự tin khẳng định vị thế và khát vọng Việt Nam trên trường quốc tế. Khi đó, sức sống, bản lĩnh và tinh thần Việt Nam chắc chắn sẽ tỏa sáng rạng ngời!
