Khi tay đua Valentin Debise cán đích đầu tiên tại chặng Bồ Đào Nha trong khuôn khổ giải Supersport World Championship (WorldSSP), Trương Tuyết, 39 tuổi, đứng bật dậy và rơi nước mắt. Chiếc xe của tay đua giành chiến thắng là ZXMOTO, thương hiệu do chính anh sáng lập. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một nhà sản xuất mô tô Trung Quốc vô địch tại giải WorldSSP, phá vỡ thế thống trị hàng thập kỷ của các ông lớn châu Âu và Nhật Bản.
Trương Tuyết sinh ra trong gia đình nghèo khó ở Hồ Nam. Anh chia sẻ với Tân Hoa Xã: “Tôi nghĩ trước đây thế giới gần như không có ấn tượng gì về mô tô Trung Quốc”. Sự kiện gây chấn động làng đua xe thế giới, và hành trình đi lên từ con số 0 của anh được truyền thông đặc biệt quan tâm.
Chàng trai quê nghèo và giấc mơ đường đua
Trương Tuyết sinh năm 1987 trong một gia đình nghèo ở vùng nông thôn Hồ Nam. Cha mẹ ly hôn từ sớm, từ năm 10 tuổi, cậu đã phải cùng em gái dùng bạt nhựa che những khe hở trong căn nhà đất sắp đổ. Năm 14 tuổi, anh bỏ học để làm ở tiệm sửa xe máy, ngủ giữa mùi dầu nhớt và tiết kiệm từng đồng.
“Tôi chưa từng nghĩ tới chuyện đổi nghề. Thực tế là tôi cũng chẳng có cơ hội để đổi nghề. Vì vẫn còn có thể làm việc này nên tôi cứ tiếp tục thôi”, anh nói. Chính quãng thời gian làm thợ sửa xe giúp anh hiểu rõ mọi lỗi kỹ thuật của mô tô, biết kết cấu nào dễ hỏng nhất và khi tự chế tạo xe, anh hiểu chính xác cần tránh những khiếm khuyết nào.
Khoảng năm 2009, Trương Tuyết tới Chiết Giang làm việc cho Apollo, bắt đầu học đua xe chuyên nghiệp, tham gia nhiều giải phong trào và giành một số danh hiệu. Một chương trình của Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) từng ghi lại cảnh anh hai lần thử vượt sông bằng mô tô và đều thất bại, thậm chí bị thương. Nhưng trước máy quay, chàng trai trẻ vẫn khẳng định: dù lần này không thành công, anh vẫn sẽ tiếp tục thử. Nếu những lần sau chưa được, anh sẽ theo đuổi tới cùng.
Thời còn trẻ, Trương Tuyết ấp ủ giấc mơ duy nhất là trở thành tay đua chuyên nghiệp. Sau khi gia nhập một đội đua nổi tiếng ở Giang Tô, anh mới biết mình không được nhận làm tay đua chính thức mà chỉ làm nhân viên sửa chữa hậu cần. Năm 2009 ở tuổi 22, anh tiêu sạch tiền tiết kiệm, phải làm công nhân để mưu sinh.
Vợ của Trương Tuyết là chị Trần Tinh Y, bạn học cấp 2 và đã đồng hành cùng anh từ năm 15 tuổi. Cả hai kết hôn năm 2011 khi cùng 24 tuổi, hiện có 2 con. Vì công việc bận rộn của chồng, chị Trần lui về phía sau làm hậu phương vững chắc, quán xuyến việc nhà và quản lý chi tiêu.
Cuốn sổ viết tay ghi chi chít những khoản nợ
Năm 2013, Trương Tuyết cùng vợ mang theo 20.000 NDT (khoảng 77 triệu đồng) tới Trùng Khánh - thủ phủ ngành mô tô Trung Quốc - với quyết tâm chế tạo chiếc xe của riêng mình. Quyết định ấy mở ra chuỗi ngày vay nợ kéo dài suốt 11 năm.
“Anh ấy bắt đầu vay tiền từ lúc làm sản phẩm đầu tiên ở Trùng Khánh và vay liên tục mỗi nơi một khoản”, chị Trần nhớ lại. Hai vợ chồng vay hàng triệu tệ từ họ hàng, bạn bè. Mỗi khoản vay, chị Trần đều ghi chép cẩn thận trong một cuốn sổ. Khi trả xong, chị lại đánh dấu bằng hình trái tim.
Ở quê nhà Hồ Nam có tục lệ nợ trong năm đều phải trả trước thời điểm giao thừa. Bởi vậy suốt hơn 10 năm, quãng thời gian Tết đến luôn là lúc khiến hai vợ chồng gặp nhiều áp lực nhất. “Mỗi khi có tiền, việc đầu tiên tôi nghĩ tới là đi trả nợ. Nếu chưa có, tôi phải tìm cách xoay sở hoặc báo trước với chủ nợ và khất hẹn”, chị Trần nói. 5 năm đầu khởi nghiệp là quãng thời gian chật vật cực kỳ vất vả.
Mãi tới năm 2018, khi mẫu 500X của Kove Moto - công ty Trương Tuyết đồng sáng lập - bán được hơn 800 xe, cuộc sống mới dần khá hơn. Thời điểm đó, Trương Tuyết kiếm được khoảng 10.000 tệ/tháng (gần 40 triệu đồng), gia đình cũng đỡ chật vật.
Năm 2024, do bất đồng với các đối tác về định hướng phát triển, Trương Tuyết rời Kove Moto gần như tay trắng. Trước đó, anh từng muốn tự phát triển động cơ riêng trong khi các cộng sự muốn tập trung bán xe có sẵn để nhanh có lợi nhuận. Khi mọi người không muốn mạo hiểm, anh từng tự đứng ra vay 10 triệu tệ (38 tỷ đồng) để nghiên cứu động cơ mới, cam kết nếu thất bại sẽ tự trả toàn bộ. “Tôi đã quyết định đi theo con đường của riêng mình giữa biển trời rộng lớn”, anh viết trên mạng xã hội khi tuyên bố rời công ty.
Chỉ một tháng sau, anh thành lập công ty Công nghiệp Mô tô Trương Tuyết (ZXMOTO). Cũng trong năm đó, vợ chồng anh cuối cùng trả hết toàn bộ nợ cá nhân sau 11 năm vay mượn. Ngay trước khi mẫu 500RR ra mắt vào tháng 2/2025, công ty gần như cạn tiền tới mức không đủ trả lương tháng 3 cho nhân viên. Cuối cùng anh vẫn xoay được tiền, trả lương đầy đủ và bán thành công lô xe đầu tiên.
Chiếc mô tô giúp Trung Quốc làm nên lịch sử
Vào tháng 3 năm nay, khi tay đua người Pháp Valentin Debise lái chiếc 820RR-RS số 53 của ZXMOTO giành chiến thắng kép tại chặng Bồ Đào Nha của WSBK, Trương Tuyết trào nước mắt. Điều đặc biệt là mẫu xe đua gần như giống hệt phiên bản thương mại bán cho khách hàng với giá chỉ khoảng 43.800 tệ (khoảng 170 triệu đồng), thấp hơn rất nhiều so với các đối thủ quốc tế.
Theo Trương Tuyết, triết lý thiết kế tập trung vào trọng lượng nhẹ và hiệu năng là chìa khóa giúp chiếc xe vượt trội. Tay đua người Pháp Valentin Debise cho biết, anh rất bất ngờ khi lần đầu lái thử chiếc xe. Anh cũng thừa nhận từng bị chỉ trích vì rời đội cũ, gia nhập một thương hiệu Trung Quốc còn vô danh. Khi được hỏi điều gì khiến anh tin tưởng đội đua, Debise trả lời ngắn gọn: “Đó chính là Trương Tuyết. Anh ấy làm điều này vì đam mê nhiều hơn là kinh doanh”.
Sau chiến thắng, thị trường mô tô Trung Quốc bùng nổ. Đơn đặt trước mẫu xe tăng 200% chỉ sau 3 ngày. Các đại lý nhận lượng lớn cuộc gọi hỏi mua. Hàng lưu niệm phiên bản giới hạn cũng bán hết sạch.
Khi được hỏi, nếu gặp chính mình năm 19 tuổi - một chàng trai từng đội mưa để theo đuổi ước mơ, anh sẽ nói gì. Trương Tuyết lặng đi một lúc, mắt đỏ hoe. “Nếu gặp cậu ấy, tôi sẽ nói hãy tiếp tục làm điều mình muốn. Đừng bao giờ dừng lại”.
