Cựu Giám đốc Phát triển Kinh doanh tại Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) Sam Van cho rằng TP.HCM đang thiếu các quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn tăng trưởng (VC for growth), một yếu tố then chốt để thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp và đưa thành phố trở thành trung tâm tài chính quốc tế.
TP.HCM là 'cửa ngõ tài chính' và điểm trung chuyển dòng vốn
Theo ông Sam Van, TP.HCM vốn là trung tâm giao thương, nơi tập trung doanh nghiệp vừa và nhỏ và nguồn lực sáng tạo. Thành phố đóng vai trò "cửa ngõ tài chính" và "điểm trung chuyển" của các dòng vốn ra vào, thu hút hoạt động đầu tư. Ông hoan nghênh đề xuất của Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được về tầm nhìn mở rộng thành phố theo chiến lược quốc gia và việc đưa Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) vào quy hoạch tổng thể.
"TP.HCM và các nhà hoạch định chính sách đều đang mở rộng cửa để đón chào các cơ hội mới. Việc chuyển dịch thành phố thành một trung tâm tài chính và thương mại mang lại lợi ích cho người dân - không chỉ với 14 triệu người dân vùng lõi, mà còn các tỉnh thành lân cận, tỏa xuống tận các địa phương như Cà Mau," ông Sam Van nhấn mạnh.
Hạ tầng, kinh tế và ẩm thực - ba trụ cột phát triển
Từ góc độ chuyên gia tài chính, ông Sam Van chỉ ra ba yếu tố tạo nên tiềm năng của TP.HCM. Thứ nhất là các dự án hạ tầng then chốt như tuyến đường sắt kết nối TP.HCM với Hà Nội, hệ thống logistics đường biển, đường hàng không và đặc biệt là dự án sân bay mới nhằm giải tỏa áp lực giao thông, mở cửa đón du khách và nhà đầu tư quốc tế. Thứ hai là nền kinh tế sôi động, khuyến khích các nhà cung cấp trên khắp cả nước tiếp cận nguồn vốn và thị trường, thu hút nhân tài đổ về. Thứ ba là ẩm thực - một "đại sứ thầm lặng" của Việt Nam.
"Có một 'đại sứ thầm lặng' của Việt Nam đã và đang tiếp cận thế giới rất tốt mà ít ai để ý, đó chính là ẩm thực. Nếu nhìn rộng ra, đây chính là những 'nhà vô địch' về ngoại giao văn hóa," ông Sam Van nói. Ông dẫn chứng thương hiệu Pizza 4P's khởi nguồn từ một cặp vợ chồng người Nhật tại TP.HCM, nay đã phát triển ra Hà Nội và ấp ủ tiến vào New York, cùng Highlands Coffee - một trong những chuỗi cà phê đời đầu.
Thiếu quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn tăng trưởng
Theo ông Sam Van, Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng thiếu vốn đầu tư mạo hiểm. Các quỹ hiện có như Mekong Capital, Dragon Capital, Vina Capital đã hoạt động khoảng 25 năm, tìm kiếm và cấp vốn cho các nhà sáng lập. Ví dụ, Thế Giới Di Động đã nhận đầu tư từ Mekong Capital. Tuy nhiên, Việt Nam cần nhiều hơn các quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn tăng trưởng.
"Nhiều công ty khởi nghiệp huy động được từ vài trăm nghìn tới vài triệu đôla. Khi họ đã phát triển được sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường nhưng thiếu nguồn vốn tư nhân để tăng trưởng quy mô, kết quả là các công ty cạn kiệt vốn chỉ sau hai, ba năm rồi phá sản. Ta cần có hệ sinh thái quỹ đầu tư tư nhân khỏe mạnh," ông Sam Van nhấn mạnh.
Ông cũng ủng hộ mô hình công ty khởi nghiệp được bảo trợ bởi vốn từ tập đoàn (corporate-sponsored startup), như VNG được hỗ trợ bởi IDG Venture và Tencent, hay Green SM thuộc Vingroup. Ông cho rằng trong 5 năm tới, Việt Nam cần thêm những nhà đầu tư có nguồn vốn lớn tương tự.
Hội nhập toàn cầu và bài toán thương hiệu quốc gia
Ông Sam Van cho rằng TP.HCM cần chủ động kết nối sâu rộng với cộng đồng quốc tế, đặc biệt thông qua ẩm thực. Tuy nhiên, Việt Nam thiếu những thương hiệu quốc gia đủ mạnh để định vị tại thị trường phương Tây. "Nguồn cung cà phê, hạt điều, hạt tiêu cho toàn cầu có một phần không nhỏ đến từ Việt Nam. Thủy hải sản được tiêu thụ mỗi ngày, chỉ là người tiêu dùng quốc tế không hề nhận diện được chúng đến từ Việt Nam. Chúng ta cần những 'thương hiệu quốc gia' đủ mạnh," ông nói.
Với quy mô dân số hơn 100 triệu người, GDP Việt Nam năm 2025 và dự kiến 2026 đạt hơn 500 tỷ USD. Ông Sam Van so sánh: "Walmart chỉ cần khoảng hơn 2 triệu nhân sự để mang về mức doanh thu xấp xỉ 500 tỷ USD, còn Amazon thậm chí cần ít người hơn. Việt Nam đang rất cần tạo nên những doanh nghiệp có tầm vóc tương tự." Ông cho rằng châu Á chiếm gần 2/3 dân số toàn cầu, là mảnh đất màu mỡ để Việt Nam đảm nhận vai trò cung ứng cho khu vực.
Hình ảnh cây mía - biểu tượng tinh thần Việt Nam
Kết thúc cuộc trò chuyện, ông Sam Van chia sẻ về hình ảnh cây mía như biểu tượng của TP.HCM và Việt Nam. "Hãy tưởng tượng vào một ngày nắng gắt, bạn bắt gặp một người phụ nữ bên chiếc xe bán nước mía. Khi người ta đưa khúc mía xù xì vào máy ép, vẻ ngoài của nó trông chẳng có gì hấp dẫn. Thế nhưng, khi nước được ép ra, rót vào ly đá và vắt thêm tắc, ngụm nước ấy ngay lập tức xua tan đi mọi mệt mỏi. Đó chính là hình ảnh rất ngọt ngào và nhân văn của TP.HCM, của Việt Nam," ông nói.
