Chi phí logistics tăng cao đang trở thành gánh nặng lớn đối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực nông sản, thực phẩm và hàng tươi sống. Tại chương trình cà-phê doanh nhân lần thứ 90 do Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HUBA) tổ chức, các doanh nghiệp đã thẳng thắn chia sẻ những khó khăn và kiến nghị giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, kết nối và cơ chế chính sách.
Doanh nghiệp chịu áp lực kép từ cước vận tải và phụ phí
Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Phúc Sinh, cho biết: “Chưa bao giờ chi phí logistics tạo sức ép lớn như hiện nay. Trước đây, chúng tôi chỉ chi khoảng 7-8 tỷ đồng/tháng tiền cước tàu nhưng riêng tháng 6 vừa qua, chi phí này lên tới 17 tỷ đồng. Cộng thêm các khoản phụ phí khác, tổng chi phí logistics lên khoảng 22 tỷ đồng, chiếm hơn một nửa tổng chi phí vận hành trong một tháng.” Ông nhấn mạnh chi phí này đang trực tiếp bào mòn lợi nhuận, giảm nguồn lực đầu tư mở rộng sản xuất và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Tương tự, Công ty Vina T&T Group cũng đối mặt với áp lực tương tự. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc, cho biết: “Chỉ trong thời gian ngắn, giá cước tàu biển vận chuyển container lạnh đã tăng từ khoảng 2.800 USD lên 7.800 USD/container, tương đương mức tăng gần 200%.” Dù chấp nhận mức giá cao, doanh nghiệp vẫn khó đặt chỗ trên tàu và phải lên kế hoạch từ sớm. Hợp đồng với đối tác nước ngoài đã ký kết nên doanh nghiệp gần như phải tự gánh toàn bộ chi phí phát sinh.
Hạ tầng và kết nối: điểm nghẽn cố hữu
Bên cạnh biến động thị trường, hệ thống hạ tầng và khả năng kết nối là điểm nghẽn lớn. Ông Vũ Hải Hà, Giám đốc Công ty TNHH Hàng hải dầu khí và Phát triển bất động sản S.O.P.A.S, nhận định: “Việt Nam hiện có hơn 300 cảng biển nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng. Hạ tầng cảng biển và đường sắt vẫn chưa hình thành mạng lưới kết nối đồng bộ, khiến phần lớn hàng hóa phải vận chuyển bằng đường bộ – phương thức có chi phí cao nhất. Riêng chi phí vận tải đã chiếm khoảng 60% tổng chi phí logistics, trong khi ở nhiều quốc gia khác chỉ khoảng 30%.”
Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HUBA, cũng bày tỏ lo ngại: “Logistics đang trở thành điểm nghẽn của nền kinh tế.” Theo ông, hiệp hội nhận được nhiều phản ánh về chi phí logistics tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh và năng lực cạnh tranh. Nếu không có giải pháp căn cơ, chi phí logistics sẽ tiếp tục làm giảm lợi nhuận và hạn chế khả năng mở rộng thị trường.
Giải pháp đồng bộ: hạ tầng, chuyển đổi số và nhân lực
Nhiều chuyên gia cho rằng cần đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, tổ chức lại chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực quản trị. Bên cạnh biến động địa chính trị làm tăng giá nhiên liệu và cước vận tải, hệ thống hạ tầng giao thông chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế cũng làm gia tăng chi phí lưu thông hàng hóa. Các khoản chi cho công nghệ, bản quyền phần mềm, quản trị dữ liệu và nhiều chi phí ẩn khác đang khiến chi phí logistics phình to.
Để giảm chi phí, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy quản trị, phát triển mô hình kinh tế chia sẻ trong logistics, tăng cường sử dụng chung kho bãi, phương tiện vận tải và hệ thống phân phối để nâng cao hiệu suất khai thác.
Về phía quản lý nhà nước, ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết: “Chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 17-18% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực như Singapore hay Malaysia. Đây là dư địa rất lớn để cải thiện năng lực cạnh tranh.” Riêng Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030 kéo giảm tỷ trọng chi phí logistics trên GRDP xuống còn 11-14%.
Để đạt mục tiêu, thành phố tập trung hoàn thiện mạng lưới giao thông đa phương thức với năm loại hình vận tải: đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, hàng không và cảng biển. Thành phố cũng quy hoạch nhiều tuyến đường sắt mới, đáng chú ý là tuyến kết nối Bàu Bàng với cụm cảng Cái Mép-Thị Vải, kỳ vọng tạo bước chuyển lớn trong vận chuyển hàng hóa với chi phí thấp hơn đường bộ.
Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực cũng là những trụ cột quan trọng. Thành phố đang nghiên cứu thành lập trung tâm đào tạo chuyên sâu về logistics, thúc đẩy hợp tác quốc tế để tiếp cận mô hình quản trị tiên tiến và công nghệ mới.
Ông Vũ Hải Hà đề xuất Nhà nước tập trung nguồn lực phát triển các tuyến đường sắt, đường thủy kết nối trực tiếp với cảng biển thay vì đầu tư dàn trải vào nhiều cảng mới. Theo ông, chỉ khi hình thành mạng lưới vận tải đa phương thức đồng bộ, logistics mới không còn là điểm nghẽn của nền kinh tế.
