Elon Musk cùng lúc đặt cược vào nhiều tầng hạ tầng của tương lai, từ mặt đất lên quỹ đạo, từ xe điện đến trí tuệ nhân tạo, từ mạng xã hội đến chip cấy trong não người. Trong hơn ba thập kỷ, ông đã xây dựng một đế chế vượt xa khuôn khổ một tập hợp công ty công nghệ thông thường.
Từ 500 USD đầu tiên đến những thương vụ triệu USD
Elon Musk sinh năm 1971 tại Pretoria, Nam Phi. Năm 12 tuổi, ông bán mã nguồn trò chơi điện tử Blastar cho một tạp chí máy tính, thu về khoảng 500 USD. Năm 1995, cùng em trai Kimbal Musk, ông thành lập Zip2, công ty xuất bản trực tuyến và danh bạ doanh nghiệp. Năm 1999, Zip2 được bán với giá hơn 300 triệu USD, giúp Musk thu về khoảng 22 triệu USD.
Thay vì dừng lại, ông dồn tiền vào X.com, startup ngân hàng trực tuyến, sau này trở thành một phần của PayPal. Năm 2002, PayPal được eBay mua lại với giá 1,5 tỷ USD, giúp Musk thu về khoảng 176 triệu USD. Khoản tiền này trở thành nhiên liệu cho giai đoạn táo bạo nhất trong sự nghiệp của ông.
SpaceX: Canh bạc tưởng như không có cửa thắng
Năm 2002, Elon Musk thành lập SpaceX, đầu tư khoảng 100 triệu USD tiền cá nhân. Ông từng tin rằng SpaceX có chưa đến 10% cơ hội thành công. Tuy nhiên, hơn hai thập kỷ sau, SpaceX trở thành một trong những công ty quan trọng nhất trong đế chế Musk. Công ty chế tạo tên lửa tái sử dụng, vận chuyển hàng hóa và phi hành gia, phát triển Starship, và sở hữu Starlink – mạng internet vệ tinh phủ sóng toàn cầu.
Starlink tạo ra 4,4 tỷ USD lợi nhuận hoạt động trong năm 2025. Màn chào sàn Nasdaq của SpaceX được ghi nhận là thương vụ IPO giá trị nhất lịch sử, định giá công ty khoảng 1.750 tỷ USD. Vốn hóa thị trường sau đó vượt mốc 2.000 tỷ USD và đạt 2.430 tỷ USD vào cuối tuần trước. Tuy vậy, SpaceX báo lỗ hoạt động tổng cộng 2,6 tỷ USD. Những người ủng hộ cho rằng mức định giá phản ánh vị thế dẫn đầu trong công nghệ không gian, trong khi các nhà phê bình cho rằng phần lớn giá trị được xây trên các mục tiêu dài hạn.
Tesla: Từ xe điện đến công ty AI có bánh xe
Năm 2004, Elon Musk gia nhập Tesla, đầu tư khoảng 80 triệu USD, và trở thành CEO vào năm 2008. Tesla lên sàn chứng khoán năm 2010, gia nhập nhóm vốn hóa trên 1.000 tỷ USD. Hiện vốn hóa thị trường của hãng đạt khoảng 1.500 tỷ USD. Tesla đưa Musk trở thành biểu tượng đại chúng, bán hình dung mới về ô tô: sạch hơn, nhanh hơn, thông minh hơn.
Năm 2024, Tesla đánh mất vị trí nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới về doanh số vào tay BYD của Trung Quốc. Musk nhiều lần nhấn mạnh tương lai dài hạn của Tesla nằm ở AI, với công nghệ lái xe tự động, robotaxi, pin, lưu trữ năng lượng và robot hình người Optimus.
xAI và X: Mảnh ghép dữ liệu trong cuộc đua AI
xAI được thành lập để cạnh tranh trong cuộc đua AI tạo sinh với OpenAI, Google, Anthropic và Meta. Khác với nhiều startup AI khác, xAI nằm trong hệ sinh thái có sẵn mạng xã hội X (Twitter cũ), tạo ra dòng dữ liệu thời gian thực khổng lồ. xAI ghi nhận khoản lỗ hoạt động 6,4 tỷ USD trong năm ngoái, cho thấy cuộc đua AI cần vốn khổng lồ cho chip, trung tâm dữ liệu và nhân sự.
Neuralink: Khi công nghệ đi vào não người
Neuralink, công ty giao diện não – máy tính, được Musk đồng sáng lập năm 2016. Ở giai đoạn đầu, công ty hướng tới ứng dụng y tế hỗ trợ người bị chấn thương tủy sống, ALS. Công ty đã triển khai thử nghiệm lâm sàng và công bố nhiều ca cấy ghép não thành công. Dài hạn, Musk tham vọng giao diện não – máy tính giúp con người bắt kịp tốc độ phát triển của AI.
The Boring Company: Đường hầm cho đô thị tương lai
The Boring Company phát triển đường hầm và hệ thống vận tải ngầm, nổi tiếng với Vegas Loop sử dụng xe Tesla. Tuyến đầu tiên hoạt động năm 2021 gần Trung tâm Hội nghị Las Vegas. Công ty công bố kế hoạch tại Dubai và Nashville, nhưng vấp phải chỉ trích về môi trường và an toàn.
Một hệ sinh thái, không chỉ một danh mục đầu tư
Các công ty của Musk ngày càng kết nối với nhau. Tesla cần AI cho xe tự lái và robot. xAI cần dữ liệu, hạ tầng tính toán. X tạo ra dữ liệu xã hội thời gian thực. SpaceX có tên lửa, vệ tinh và Starlink. Neuralink cần phần mềm, phần cứng và AI. The Boring Company dùng xe Tesla trong đường hầm. SolarCity, công ty năng lượng mặt trời, được Tesla mua lại, bổ sung mảnh ghép năng lượng.
Đế chế Musk vừa hấp dẫn vì xây trên thị trường khổng lồ, vừa gây tranh cãi vì phụ thuộc vào một cá nhân và các mục tiêu dài hạn. Câu hỏi lớn nhất: khi một cá nhân nắm nhiều mảnh ghép của hạ tầng tương lai, thế giới được hưởng lợi bao nhiêu và phải chấp nhận rủi ro nào?
