Arthur T. Demoulas, thường gọi là Artie T., cựu CEO chuỗi siêu thị Market Basket (Mỹ), đã hai lần bị sa thải khỏi vị trí cao nhất trong hơn một thập kỷ. Lần đầu vào năm 2014, hàng nghìn nhân viên đình công, khách hàng tẩy chay để đòi ông trở lại. Lần thứ hai năm 2025, chính ba người em gái ruột của ông – nhóm cổ đông đa số – đứng ra phế truất ông, và tòa án Delaware xác nhận việc sa thải là hợp pháp vào tháng 4/2026.
Hai lần sa thải với hai bối cảnh khác biệt
Năm 2014, Artie T. bị hội đồng quản trị do người anh em họ Arthur S. Demoulas dẫn dắt sa thải. Nguyên nhân trực tiếp: ông đề xuất trích 20% lợi nhuận năm 2013 (56 triệu USD) thưởng cho nhân viên, nhưng phe đối lập muốn giảm xuống 15% (44 triệu USD) để giữ lợi nhuận cho cổ đông. Quyết định này châm ngòi cho cuộc nổi dậy nội bộ chưa từng có: toàn bộ 71 cửa hàng đình công, khách hàng tẩy chay, chuỗi siêu thị tê liệt nhiều tuần. Cuối cùng, Artie T. mua lại công ty với giá gần 1,6 tỷ USD, nắm quyền kiểm soát.
Năm 2025: Chị em ruột thay phiên lật ghế
Sau thương vụ năm 2014, cơ cấu sở hữu Market Basket chuyển về nhánh gia đình Artie T.: ông nắm 28% cổ phần, ba người em gái – Frances Demoulas Kettenbach, Glorianne Demoulas Farnham và Caren Demoulas Pasquale – nắm tổng cộng 61%. Năm 2025, hội đồng quản trị chịu ảnh hưởng từ các em gái đã đình chỉ rồi sa thải Artie T. sau một cuộc điều tra độc lập và nỗ lực hòa giải thất bại. Don Mulligan, Giám đốc tài chính, được giao điều hành tạm quyền.
Phán quyết của tòa: “Lãnh đạo xuất sắc nhưng độc đoán”
Tháng 4/2026, Tòa án Chancery Delaware ra phán quyết giữ nguyên quyết định sa thải. Thẩm phán J. Travis Laster viết: “Demoulas chứng tỏ là một nhà điều hành xuất sắc, nhưng là một lãnh đạo độc đoán”. Hội đồng quản trị kết luận một cách “hợp lý, có căn cứ và công bằng” rằng “sự chống đối lâu dài của CEO đối với giám sát của hội đồng quản trị, phong cách độc đoán, và việc từ chối thỏa hiệp với các chị em gái đang đe dọa chính công ty”. Tháng 6/2026, Artie T. tuyên bố không kháng cáo.
Cùng một tính cách, hai lần bị diễn giải trái ngược
Điểm trớ trêu: phong cách lãnh đạo “một mình một cõi” của Artie T. – không thỏa hiệp, đặt niềm tin vào bản năng cá nhân – chính là yếu tố khiến nhân viên năm 2014 ủng hộ ông, nhưng một thập kỷ sau lại bị tòa án mô tả là “chống đối giám sát” và “độc đoán”. Sự khác biệt then chốt: năm 2014, người sa thải ông là phe cổ đông đối lập với động cơ lợi nhuận; năm 2025, người sa thải là chính các em gái ông, sau quy trình điều tra độc lập.
Ba bài học quản trị sâu sắc
Câu chuyện Market Basket để lại ba bài học. Một: phong cách lãnh đạo cá nhân hóa quyền lực, dù mang lại kết quả kinh doanh tốt, không được miễn trừ trách nhiệm giải trình dài hạn. Hai: “nhà điều hành xuất sắc” không đồng nghĩa với “lãnh đạo phù hợp cơ chế quản trị hiện đại”. Ba: được lòng nhân viên không thay thế được sự ủng hộ từ cơ chế giám sát – hội đồng quản trị, cổ đông – yếu tố quyết định sự tại vị của lãnh đạo.
Nếu phong cách lãnh đạo từng khiến hàng nghìn người xuống đường bảo vệ bạn, nhưng một thập kỷ sau lại là lý do tòa án xác nhận việc bạn bị phế truất là hợp lý, điều gì thực sự thay đổi? Con người bạn, hay bối cảnh quản trị đã trưởng thành hơn? Câu hỏi này vẫn còn nguyên giá trị cho mọi nhà lãnh đạo.
