Chỉ còn 68% chuyên gia nhân sự đánh giá CEO của họ là người có sự đồng cảm – giảm 16 điểm so với năm 2022, mức thấp nhất kể từ khi khảo sát này bắt đầu năm 2016. Điều đáng nói là nguyên nhân được chỉ ra không phải vì các CEO bỗng nhiên trở nên vô cảm hơn, mà vì cách họ nói khi sa thải nhân viên bằng và vì AI đang phá vỡ niềm tin nhanh hơn bất kỳ đợt cắt giảm nào trước đây.
AI giúp sa thải nhanh nhưng cách nói vẫn vụng về
Con số trên đến từ báo cáo "State of Workplace Empathy" năm 2026 của Businessolver, được cây bút Kevin Kruse phân tích trên Forbes ngày 16/7/2026. Hai ví dụ cụ thể được nêu ra minh họa rõ vấn đề.
Tại Microsoft, mảng Xbox cắt giảm 3.200 vị trí trong tổng số 4.800 việc làm bị cắt trên toàn công ty, đồng thời tách bốn studio game – Compulsion, Double Fine, Ninja Theory và Undead Labs – ra khỏi tập đoàn. Bản thông báo nội bộ về đợt cắt giảm này không dành một dòng nào để xin lỗi hay thể hiện sự thấu cảm với những người bị ảnh hưởng.
Tại General Motors, các cuộc họp thông báo sa thải được tổ chức theo kịch bản dựng sẵn, kéo dài đúng 15 phút, và nhân viên không được phép đặt câu hỏi trong suốt buổi họp.
Lỗi không hoàn toàn ở AI
Kevin Kruse chỉ ra một điểm đáng chú ý: đây không phải là vấn đề các CEO thiếu lòng trắc ẩn ở cấp độ cá nhân, mà là một vấn đề mang tính cấu trúc trong cách thông điệp được xây dựng. Rất nhiều lãnh đạo mắc phải cùng một công thức giao tiếp: ghép lời chia buồn và lý do kinh doanh vào chung một hơi thở – kiểu như "chúng tôi rất tiếc phải làm điều này, nhưng vì áp lực chi phí và hiệu quả vận hành, chúng tôi buộc phải cắt giảm X vị trí".
Công thức này phá hỏng độ tin cậy của cả hai vế cùng lúc. Lời xin lỗi nghe giả tạo vì bị nối liền ngay sau đó bằng lý do lợi nhuận, còn lý do kinh doanh nghe lạnh lùng và tính toán vì bị đặt sát cạnh một câu cảm thán mang tính hình thức. Người nghe không cảm nhận được sự chân thành ở vế nào, vì cả hai đã bị trộn lẫn vào nhau ngay từ câu đầu tiên.
Một lời xin lỗi đặt liền trước một con số lợi nhuận không còn là lời xin lỗi, nó chỉ còn là phần mở đầu cho một thông báo tài chính.
AI có phải là tấm khiên ngôn từ?
Một bài viết khác trên Forbes (Kara Dennison, 17/6/2026) đặt ra một nghi vấn đáng suy nghĩ: nhiều công ty đang sa thải nhân viên để lấy ngân sách tài trợ cho các khoản đầu tư AI vẫn chưa mang lại hiệu quả rõ ràng. Nói cách khác, "AI" đôi khi không phải là nguyên nhân thực sự của đợt cắt giảm, mà là một cách gắn nhãn khiến quyết định sa thải nghe có vẻ tất yếu về mặt công nghệ, thay vì là một lựa chọn quản trị hoàn toàn có thể tránh được hoặc thực hiện theo cách khác.
Nếu điều này đúng ở một số trường hợp, thì gốc rễ của cuộc khủng hoảng niềm tin không chỉ nằm ở cách CEO giao tiếp về AI, mà còn nằm ở việc AI đang được dùng như một tấm khiên ngôn từ để né tránh trách nhiệm giải trình cho những quyết định tài chính hoặc chiến lược kém hiệu quả khác. Đây là điều lãnh đạo doanh nghiệp cần tự vấn nghiêm túc: khi nói "chúng tôi buộc phải cắt giảm vì AI", đó có phải sự thật đầy đủ, hay chỉ là phần dễ nói nhất của một câu chuyện phức tạp hơn nhiều.
Bài học quản trị: tách bạch ba lớp thông điệp
Kevin Kruse đề xuất một khung giao tiếp gọi là "Now-and-Next" (hiện tại và kế tiếp), gồm ba bước tách bạch rõ ràng, không được gộp vào một thông điệp duy nhất.
Bước một, thừa nhận đầy đủ cái giá con người ngay lập tức – không vội nói thêm điều gì khác ngay sau đó. Để khoảng lặng cần thiết cho lời thừa nhận này được tiếp nhận trọn vẹn, thay vì vội vàng chuyển sang phần tiếp theo.
Bước hai, trình bày cụ thể những hỗ trợ sắp tới dành cho người bị ảnh hưởng – trợ cấp thôi việc, kết nối cơ hội việc làm mới, thời hạn bảo hiểm y tế được duy trì, tư vấn nghề nghiệp. Càng cụ thể, càng đáng tin.
Bước ba, và chỉ sau khi đã hoàn thành hai bước trên, mới trình bày lý do kinh doanh đằng sau quyết định. Đặt lý do kinh doanh ở cuối, thay vì ở đầu hoặc trộn lẫn vào giữa, giúp nó được tiếp nhận như một lời giải thích thẳng thắn, thay vì một cái cớ vội vàng để né tránh cảm xúc khó chịu của buổi họp.
Với lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam đang hoặc sẽ phải đối mặt với các đợt tái cấu trúc liên quan đến công nghệ, ba điều nên ghi nhớ: đừng bao giờ để một cuộc họp thông báo sa thải bị giới hạn thời gian đến mức không ai được đặt câu hỏi; đừng dùng "chuyển đổi số" hay "ứng dụng AI" như một câu trả lời vạn năng khiến quyết định nghe có vẻ không thể tránh khỏi; và trước khi đổ lỗi cho công nghệ, hãy tự hỏi liệu có một cách vận hành khác, ít gây tổn thương hơn, mà tổ chức đã bỏ qua vì nó chậm hơn hoặc tốn kém hơn trong ngắn hạn.
Người ta không nhớ công ty đã sa thải mình vì lý do gì. Người ta nhớ công ty đã nói với mình như thế nào trong mười lăm phút cuối cùng.
