Tái cơ cấu SCIC thành Quỹ đầu tư quốc gia: Bước ngoặt nâng tầm hệ thống tài chính
Theo Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tái cơ cấu toàn diện Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia. Mục tiêu này nhằm tập trung nguồn lực từ cơ cấu lại vốn tại các doanh nghiệp và các nguồn lực nhà nước khác để đầu tư phát triển các doanh nghiệp quy mô lớn, hiệu quả cao, cũng như các dự án trong lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số có tính chất quan trọng đối với nền kinh tế.
Chuyển đổi mô hình: Từ quản lý thụ động sang đầu tư chiến lược
Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh tại Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, nhấn mạnh rằng sau khi chuyển đổi, vai trò mới của SCIC không còn dừng ở chức năng "giữ hộ" hay "thoái vốn" đơn thuần. Thay vào đó, SCIC đang được tái định vị thành cánh tay đầu tư chiến lược của nhà nước, phân bổ vốn theo logic thị trường nhưng phục vụ ưu tiên phát triển dài hạn. Ông cho biết: "Cả năm 2025, doanh thu của SCIC ước đạt trên 12.000 tỉ đồng và lợi nhuận sau thuế khoảng 11.000 tỉ đồng, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy SCIC không phải bắt đầu từ con số 0, mà đã có năng lực thực thi nhất định để bước sang vai trò 'nhà đầu tư của Chính phủ'."
Mở rộng đầu tư và tạo kênh dẫn vốn mới
Theo chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh, SCIC trước đây hoạt động khá hẹp, chủ yếu tập trung vào thoái vốn và giữ vốn tại các doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, sau tái cơ cấu, quỹ này có thể rót vốn vào bất kỳ công ty nào trong nước và ngoài nước nếu nhận thấy cơ hội phát triển. Ông ví dụ, SCIC có thể tiếp tục đầu tư vào Vietnam Airlines, tập đoàn dầu khí, điện lực, đồng thời phân bổ vốn cho các tập đoàn tư nhân như Vietjet, Vingroup hay Sun Group. Chính sách này không chỉ gia tăng tài sản quốc gia mà còn tạo tín hiệu thu hút dòng vốn trong và ngoài nước, thúc đẩy các ngành ưu tiên như công nghệ cao và hạ tầng.
Ý nghĩa chiến lược và tác động đến nền kinh tế
Ông Trần Anh Tùng phân tích rằng việc hình thành Quỹ đầu tư quốc gia trên nền SCIC, nếu triển khai đầy đủ, sẽ là lần đầu tiên Việt Nam có một định chế đầu tư vốn nhà nước theo logic gần với Sovereign Wealth Fund (SWF). Điều này giúp giải bài toán thiếu vốn cho các ngành chiến lược như công nghệ cao, chuyển đổi số và đầu tư ra nước ngoài để tiếp cận công nghệ mới. Tác động tích cực bao gồm:
- Đối với nền kinh tế vĩ mô: Quỹ đầu tư quốc gia góp phần hình thành tầng vốn dài hạn, bổ sung cho ngân sách và tín dụng, tạo kênh vốn mới cho tăng trưởng chất lượng.
- Đối với doanh nghiệp Việt Nam: Quỹ có thể đóng vai trò vốn dẫn dắt, hỗ trợ các doanh nghiệp tiềm năng tăng quy mô và nâng cao chất lượng, đặc biệt trong bối cảnh nhiều công ty tư nhân đạt ngưỡng phát triển cần vốn lớn.
- Đối với cấu trúc thị trường vốn: Quỹ giúp giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng ngắn hạn, thúc đẩy sự phát triển của vốn kiên nhẫn và chiến lược.
Thách thức và điều kiện để thành công
Chuyên gia Đinh Tuấn Minh cho rằng để Quỹ đầu tư quốc gia hoạt động hiệu quả, cần tách biệt hoàn toàn vai trò của quỹ với hoạt động quản trị doanh nghiệp nhận đầu tư. SCIC không nên tham gia vào điều hành doanh nghiệp, mà chỉ nắm giữ cổ phần với quyền phủ quyết trong trường hợp cần thiết. Điều này sẽ tạo sự tin tưởng cho các nhà đầu tư nước ngoài, khuyến khích họ rót vốn vào Việt Nam.
Ông Trần Anh Tùng cũng lưu ý rằng thách thức lớn nhất không nằm ở ý tưởng mà ở cơ chế vận hành. Một định chế đầu tư vốn nhà nước đúng nghĩa cần có nguồn vốn đủ lớn và ổn định, quyền tự chủ đầu tư mạnh mẽ, và hệ thống quản trị - giám sát chuyên nghiệp. Hiện nay, SCIC vẫn đang vận hành trong khuôn khổ pháp lý và hành chính khá dày, có thể hạn chế tốc độ ra quyết định và khả năng chấp nhận rủi ro. Ông nhấn mạnh: "Nếu chỉ nói 'học Temasek' mà không cải cách sâu cơ chế thì rất khó đạt được bản chất Temasek."
Thông điệp phát triển mạnh mẽ
Việc tái cơ cấu SCIC và hình thành Quỹ đầu tư quốc gia mang lại thông điệp rõ ràng về sự thay đổi tư duy quản lý vốn nhà nước. Chính phủ Việt Nam sẽ không còn trực tiếp tham gia vào hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước, thay vào đó tập trung vào quản trị hiện đại và phù hợp với thông lệ quốc tế. Điều này không chỉ thu hút đầu tư nước ngoài mà còn thúc đẩy kinh tế phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.
Chuyên gia Trần Anh Tùng đánh giá Nghị quyết 79 là một bước ngoặt, chuyển tư duy từ "giữ vai trò chủ đạo bằng sở hữu" sang "giữ vai trò chủ đạo bằng hiệu quả phân bổ nguồn lực". Nghị quyết này đặt nền móng để kinh tế nhà nước trở thành lực lượng dẫn dắt, điều tiết vĩ mô và bảo đảm độc lập, tự chủ kinh tế trong thời đại mới.
