Ông Dominic Scriven: Từ bán ròng kỷ lục đến tầm nhìn dài hạn cho thị trường vốn Việt Nam
Với hơn 30 năm gắn bó sâu sắc với Việt Nam, ông Dominic Scriven – Chủ tịch Dragon Capital – không chỉ là một nhà đầu tư tài chính tinh anh, mà còn là một người quan sát kiên nhẫn những chuyển động tinh tế của nền kinh tế và xã hội nước nhà. Trong cuộc trò chuyện mới đây với Tuổi Trẻ, ông đã chia sẻ những góc nhìn sắc sảo về nhiều vấn đề nóng, từ câu chuyện bán ròng của khối ngoại, thị trường trái phiếu, văn hóa "giữ vàng" cho đến tư duy "chơi" chứng khoán, cùng những đánh giá về con đường phát triển bền vững của thị trường vốn Việt Nam.
Dòng vốn ngoại: Bán ròng kỷ lục và kỳ vọng quay trở lại
Nhìn lại một năm qua với nhiều biến động toàn cầu, bao gồm sự kiện ông Trump đắc cử gây chú ý, ông Scriven đánh giá dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam vẫn thể hiện sự quan tâm lớn, thậm chí có xu hướng tăng lên. Việt Nam đang khuyến khích mạnh mẽ đầu tư vào sản xuất, đặc biệt là lĩnh vực công nghệ cao, phù hợp với nguyện vọng số hóa nền kinh tế.
Tuy nhiên, câu chuyện lại khác biệt đối với dòng vốn đầu tư gián tiếp (FII) trên thị trường chứng khoán. Năm nay, khối ngoại đã bán ròng hơn 4 tỉ USD, một con số kỷ lục so với mức hơn 3 tỉ USD của năm trước và khoảng 1-2 tỉ USD trong các năm trước đó. Ông Scriven giải thích nguyên nhân một phần đến từ sự phục hồi tương đối tốt của các công ty Việt Nam trong năm 2024 sau giai đoạn khó khăn 2022-2023, tạo cơ hội cho nhà đầu tư chốt lời. Bên cạnh đó, các quỹ ngoại cũng chịu áp lực rút vốn từ chính nhà đầu tư của họ.
Ông bày tỏ hy vọng dòng vốn này sẽ quay trở lại, có thể là vào năm 2026, nhờ nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư từ Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Đặc biệt, thị trường Việt Nam đã đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của FTSE Russell, với lộ trình chính thức bắt đầu từ tháng 9 năm nay. Động lực lớn nhất cho tương lai, theo ông, nằm ở khả năng được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi, cùng với sự tham gia ngày càng nhiều của các nhà đầu tư tổ chức có tầm nhìn dài hạn.
Bài toán tài chính cho các siêu dự án hạ tầng
Việt Nam đang bước vào "kỷ nguyên vươn mình" với những tham vọng lớn về phát triển hạ tầng như đường sắt cao tốc và metro. Ông Scriven nhận định đây là một định hướng tham vọng và ấn tượng, nhưng từ chủ trương đến thực thi là một bài toán khó, đặc biệt về nguồn vốn. Dư nợ tín dụng trên GDP đang ở mức cao, và lãi suất cho vay thương mại 9-10% khiến các dự án hạ tầng khó khả thi do biên lợi nhuận thấp.
Ông nhấn mạnh: "Không thể dựa hoàn toàn vào vốn vay ngân hàng (thị trường tiền tệ) mà phải phát triển thị trường vốn, cụ thể là thị trường trái phiếu, cổ phiếu...". Tuy nhiên, thách thức nằm ở việc huy động nguồn lực trong dân thông qua kênh trái phiếu, khi người Việt vẫn ưa thích tích trữ vàng hay bất động sản, và thường xem chứng khoán như một trò "chơi".
Để thay đổi điều này, cần có cơ chế đủ hấp dẫn. Hiện nay, sự chênh lệch lớn giữa lãi suất trái phiếu chính phủ (khoảng 3%) và trái phiếu doanh nghiệp (lên tới 10%) cho thấy cung cầu chưa gặp nhau và rủi ro được định giá quá cao. Ông đề xuất phát triển các nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, như các quỹ hưu trí, để dẫn dắt thị trường, thay vì để nhà đầu tư cá nhân tự bơi.
Chính sách và thực thi: Khoảng cách cần thu hẹp
Dưới góc độ một nhà đầu tư lâu năm, ông Scriven đánh giá các chính sách hỗ trợ kinh tế tư nhân như Nghị quyết 68 và Nghị quyết 54 đã có những chuyển biến tích cực, nhưng khoảng cách giữa chính sách và thực thi vẫn còn. Ông lấy ví dụ từ trải nghiệm của Dragon Capital khi đầu tư vào một khu nghỉ dưỡng ở Phú Quốc: dù đã nộp tiền thuê đất một lần cho 50 năm từ 2 năm trước, đến nay vẫn chưa nhận được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay hợp đồng thuê đất chính thức.
Đầu tư vào văn hóa: Không chỉ là kinh doanh
Bên cạnh lĩnh vực tài chính, ông Scriven còn được biết đến với các khoản đầu tư vào văn hóa, như phim "Địa đạo" và "Quan Kỳ Nam". Ông chia sẻ đây không hẳn là kinh doanh đơn thuần, mà là các dự án văn hóa – lịch sử, nhằm trân trọng tài năng của các đạo diễn và góp phần tái hiện chiều sâu văn hóa, lịch sử Việt Nam. Ông tin rằng Việt Nam có tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa, tương tự như Hàn Quốc, dù đầu tư phim ảnh có rủi ro và thu hồi vốn chậm.
Tinh thần Việt Nam: Dũng cảm và lời khuyên về lãi kép
Khi được hỏi về tinh thần của Việt Nam sau hơn 30 năm gắn bó, ông Scriven chọn từ "Dũng cảm". Ông nhận xét doanh nghiệp và Chính phủ Việt Nam rất năng động, nhiệt tình và dám đối mặt với khó khăn, thể hiện sự quyết tâm lớn so với sự thận trọng đôi khi thái quá ở các nước châu Âu hay Mỹ. Tuy nhiên, để sự dũng cảm đó mang lại kết quả, cần đi kèm với năng lực thực thi và kiến thức tài chính.
Ông đưa ra lời khuyên cho người dân Việt Nam: hãy tận dụng sức mạnh của "lãi kép" (compound interest) – được mệnh danh là kỳ quan thứ 8 của thế giới – để tích lũy tài sản bền vững, thay vì chỉ trông chờ vào việc "lướt sóng" ngắn hạn trên thị trường.
