Buôn lậu vàng gia tăng mạnh tại các cửa khẩu trọng điểm
Đầu tháng 3/2026, tại sân bay quốc tế Nội Bài, lực lượng hải quan đã phát hiện một nhóm hành khách từ Đài Loan (Trung Quốc) mang theo 12,3 kg kim loại màu vàng được chia nhỏ và cất giấu tinh vi trên người khi nhập cảnh. Đây chỉ là một trong nhiều vụ việc phản ánh tình trạng buôn lậu vàng đang diễn biến phức tạp, với số vụ vi phạm liên quan đến kim loại quý trong hai tháng đầu năm tăng hơn 15% so với cùng kỳ năm trước.
Đa dạng phương thức vận chuyển trái phép
Không chỉ tại Nội Bài, từ đầu năm đến nay, lực lượng Hải quan còn liên tiếp phát hiện nhiều vụ vận chuyển vàng trái phép quy mô lớn tại các địa bàn trọng điểm. Tại tuyến biên giới Tây Nam, Hải quan Long An và An Giang ghi nhận nhiều vụ vận chuyển vàng miếng qua các đường mòn, lối mở, với các đối tượng thường thuê cư dân biên giới chở vàng bằng xe máy hoặc giấu trong các phương tiện vận tải nông sản.
Điển hình là vụ bắt giữ hơn 4kg vàng tại cửa khẩu Tịnh Biên vào giữa tháng 2, khi số vàng này được đúc thành các thanh nhỏ và giấu trong bình xăng xe máy đã độ chế. Ở biên giới phía bắc, tình hình cũng diễn biến phức tạp, với nhiều đường dây vận chuyển vàng lậu dưới dạng trang sức được mạ bạc hoặc niken, lợi dụng đêm tối và địa hình hiểm trở để đưa hàng qua các khu vực biên giới Lào Cai và Lạng Sơn.
Hoạt động ngày càng có tổ chức và tinh vi
Theo đại diện Cục Hải quan, hoạt động buôn lậu vàng đang ngày càng mang tính tổ chức, với các đường dây khép kín từ khâu thu mua ở nước ngoài, trung chuyển qua các nước lân cận đến phân phối trong nước. Nhiều đường dây còn sử dụng công nghệ để theo dõi hoạt động của lực lượng chức năng và liên tục thay đổi cách cất giấu, như giấu vàng trong linh kiện điện tử hoặc lõi máy móc công nghiệp, thậm chí lợi dụng cơ chế “luồng xanh” trong thông quan để trà trộn vàng lậu vào các lô hàng nhập khẩu chính ngạch.
Chênh lệch giá lớn là động lực chính
Theo TS Đinh Thế Hiển, chuyên gia kinh tế, chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới chỉ cần ở mức 1 triệu đồng/lượng đã xuất hiện vàng lậu. Thực tế, tính đến sáng 7/3/2026, giá vàng miếng SJC trong nước được niêm yết quanh mức 180,8 - 183,8 triệu đồng/lượng, trong khi giá vàng thế giới giao ngay dao động khoảng 5.140-5.170 USD/ounce, quy đổi tương đương 163-164 triệu đồng/lượng (chưa bao gồm thuế và các chi phí liên quan). Mức chênh lệch này đã duy trì trong nhiều tháng gần đây, có thời điểm nới rộng lên tới 22 triệu đồng/lượng, tạo động lực lợi nhuận lớn cho các đường dây buôn lậu.
Tác động đến chính sách tiền tệ và tỷ giá
Buôn lậu vàng không chỉ là hành vi vi phạm thương mại mà còn có thể tác động trực tiếp đến chính sách tiền tệ. Khi vàng được đưa vào Việt Nam qua con đường phi chính thức, các đường dây buôn lậu thường phải gom USD trên thị trường tự do để thanh toán, làm gia tăng nhu cầu ngoại tệ và gây thêm áp lực lên tỷ giá USD/VND. Điều này khiến việc điều hành tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước trở nên phức tạp hơn trong bối cảnh cơ quan này đồng thời phải ổn định tiền tệ, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Giải pháp căn cơ: Hướng tới sàn giao dịch vàng quốc gia
Nhiều chuyên gia cho rằng, giải pháp căn cơ để hạn chế buôn lậu vàng là thu hẹp khoảng cách giữa giá vàng trong nước và giá thế giới. Định hướng này cũng được đề cập trong Chỉ thị 06/CT-TTg ban hành sau Tết Bính Ngọ 2026, trong đó Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước theo dõi sát diễn biến thị trường vàng và khẩn trương nghiên cứu, đánh giá đề xuất thành lập sàn hoặc sở giao dịch vàng quốc gia.
Thách thức và triển vọng trong triển khai
Theo TS Nguyễn Minh Phong, để sàn giao dịch vàng phát huy hiệu quả, việc triển khai Nghị định 232/2025/NĐ-CP cần được thực hiện đầy đủ, đặc biệt là lộ trình xóa bỏ cơ chế độc quyền trong sản xuất vàng miếng. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là thành lập sàn mà còn ở mức độ mở của thị trường, bao gồm khả năng cho phép nhập khẩu vàng và vận hành sàn theo cơ chế minh bạch. Trong giai đoạn đầu, sàn giao dịch vàng trước mắt sẽ đóng vai trò minh bạch hóa thông tin thị trường nhiều hơn là tạo ra nguồn cung mới.
Tăng cường kiểm soát từ phía cơ quan quản lý
Về phía cơ quan quản lý, lãnh đạo Cục Hải quan cho biết, các đơn vị đã được yêu cầu tăng cường quản lý rủi ro, tập trung kiểm soát các đối tượng thường xuyên di chuyển trên những tuyến bay từ các quốc gia có chênh lệch giá vàng lớn với Việt Nam. Lực lượng Hải quan cũng đẩy mạnh ứng dụng thiết bị soi chiếu hiện đại, chó nghiệp vụ và phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để theo dõi các biến động bất thường của dòng tiền và vàng qua biên giới, qua đó siết chặt quản lý thị trường vàng theo chỉ đạo của Chính phủ.
Buôn lậu vàng không chỉ là vấn đề quản lý biên giới mà còn phản ánh những bất cân xứng trong thị trường. Khi khoảng cách giá trong nước và thế giới còn lớn, động lực lợi nhuận vẫn tồn tại. Bên cạnh kiểm soát buôn lậu, việc minh bạch và cân bằng lại thị trường vàng được xem là giải pháp lâu dài để ổn định kinh tế vĩ mô.
