Việt Nam vươn lên vị trí thứ 6 toàn cầu về trữ lượng đất hiếm
Theo số liệu mới nhất được Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) công bố, trữ lượng đất hiếm của Việt Nam hiện đạt 3,5 triệu tấn, xếp hạng thứ 6 trên thế giới. Con số này lớn gấp gần 2 lần so với Mỹ và vượt xa Thái Lan với tỷ lệ hơn 700 lần. Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu với trữ lượng khổng lồ 44 triệu tấn.
Đất hiếm - nhóm nguyên tố then chốt cho công nghệ tương lai
Đất hiếm bao gồm 17 nguyên tố quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong nhiều lĩnh vực công nghệ cao:
- Sản xuất pin cho ô tô điện
- Chế tạo chip bán dẫn
- Phát triển tua bin gió
- Chế tạo động cơ phản lực
- Sản xuất các thiết bị điện tử tiên tiến
Với sự phụ thuộc ngày càng lớn vào các công nghệ này, việc sở hữu nguồn tài nguyên dồi dào trở thành lợi thế chiến lược quan trọng cho Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gay gắt.
Hành lang pháp lý và kế hoạch khai thác bài bản
Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp để đánh giá và khai thác tiềm năng này một cách hệ thống. Cơ quan chức năng đã hoàn thành giai đoạn một và phần lớn giai đoạn hai của Đề án đánh giá tổng thể trữ lượng khoáng sản chiến lược, với trọng tâm là đất hiếm.
Các dữ liệu điều tra được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về khoáng sản, tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật vững chắc cho việc xây dựng chiến lược dài hạn và thu hút đầu tư.
Đặc biệt, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và Khoáng sản chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, xác định đất hiếm là tài nguyên chiến lược quốc gia. Đây là bước tiến quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, hỗ trợ quản lý và khai thác bền vững.
Nhiều nghị định và thông tư hướng dẫn đã được ban hành để hoàn thiện hệ thống quản lý, kiểm soát và xử lý các hoạt động khai thác trái phép.
Mục tiêu cụ thể và tiến độ triển khai
Với Đề án "Điều tra, đánh giá tổng thể tiềm năng khoáng sản chiến lược (đất hiếm) trên lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền) và thăm dò một số diện tích có triển vọng", trong năm 2026, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đặt mục tiêu hoàn thành thi công giai đoạn 2 và tiếp tục triển khai khai thác thử nghiệm tại tỉnh Phú Thọ.
Sự quan tâm đặc biệt từ các cường quốc
Nhờ sở hữu trữ lượng dồi dào, nhiều quốc gia lớn đã bày tỏ quan tâm đến đất hiếm tại Việt Nam. Đáng chú ý, vào tháng 4/2024, Tập đoàn Đất hiếm Trung Quốc (CREG) - một trong những công ty đất hiếm lớn nhất thế giới, hiện nắm 37,6% hoạt động khai thác đất hiếm của Trung Quốc - đã bày tỏ mong muốn hợp tác khai thác và chế biến tại Việt Nam.
Đây là lần thứ hai tập đoàn này ngỏ lời đầu tư vào lĩnh vực này tại Việt Nam, sau khi đã đề xuất hợp tác trong buổi làm việc với Chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp vào ngày 23/11/2023.
Thách thức nguồn cung toàn cầu và cơ hội cho Việt Nam
Trong khi đó, Mỹ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các nguyên tố đất hiếm. Theo thống kê từ Reuters, các ngành công nghiệp then chốt như hàng không vũ trụ, sản xuất chip bán dẫn và công nghệ cao tại Mỹ đang khan hiếm đáng kể các nguyên tố như yttrium và scandium.
Mỹ hầu như không có nguồn cung nội địa cho scandium và phụ thuộc mạnh vào nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc. Dù Bắc Kinh đã nới lỏng xuất khẩu một số nguyên tố, lượng yttrium xuất sang Mỹ vẫn ở mức thấp so với nhu cầu thực tế.
Tình trạng này đã buộc một số nhà sản xuất phải tạm dừng hoặc ưu tiên cung cấp cho khách hàng lớn, trong khi các đối tác nhỏ hơn và thị trường quốc tế gặp khó khăn trong tiếp cận nguyên liệu. Giới chức Mỹ đang tích cực tìm cách đàm phán với Trung Quốc và phát triển nguồn cung thay thế để giảm sự phụ thuộc.
Triển vọng và ý nghĩa chiến lược
Việc Việt Nam sở hữu trữ lượng đất hiếm thuộc top đầu thế giới trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu đang gặp thách thức tạo nên cơ hội chiến lược đặc biệt quan trọng. Nếu được khai thác, chế biến và quản lý hiệu quả, tài nguyên này có thể giúp Việt Nam:
- Thúc đẩy phát triển công nghiệp nội địa
- Góp phần giải quyết áp lực nguồn cung toàn cầu
- Tạo động lực mới để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao thế giới
Dù việc thiếu đất hiếm chưa gây gián đoạn trực tiếp sản xuất chip hay động cơ phản lực, nguồn cung hạn chế đang khiến các doanh nghiệp lo ngại về tính bền vững của chuỗi cung ứng chiến lược trong trung và dài hạn. Điều này càng làm tăng giá trị của nguồn tài nguyên mà Việt Nam đang sở hữu.
