Thị trường công nghiệp đường sắt Việt Nam hứa hẹn đạt hơn 2,3 triệu tỷ đồng đến năm 2050
Theo Đề án Phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng, ngành công nghiệp này hướng tới sự hiện đại và tự chủ trong thiết kế, chế tạo, bảo trì các tuyến đường sắt đô thị và liên vùng với tốc độ dưới 200 km/h, tiến tới làm chủ công nghệ đường sắt tốc độ cao. Lộ trình được chia thành ba giai đoạn chiến lược, với các mốc quan trọng vào năm 2030, 2035 và 2050.
Lộ trình phát triển và mục tiêu nội địa hóa
Đến năm 2030, các doanh nghiệp trong nước được kỳ vọng đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 50% đối với toa xe và 40% đối với hệ thống thông tin tín hiệu. Vào năm 2035, Việt Nam hướng tới tự chủ phần lớn công tác bảo trì, sửa chữa phương tiện và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị đường sắt tốc độ cao. Tầm nhìn đến năm 2050 là làm chủ hoàn toàn công tác bảo trì, sửa chữa và công nghệ sản xuất ray, ghi cho tàu tốc độ cao, thậm chí hướng tới xuất khẩu.
Theo tính toán của Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương, giá trị thị trường công nghiệp đường sắt có thể lên tới hơn 2,3 triệu tỷ đồng từ nay đến năm 2050. Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam nhận định, chỉ cần chiếm lĩnh khoảng một phần ba thị phần đường sắt trong 20-25 năm tới cũng đủ tạo ra cú hích mạnh, không chỉ cho các doanh nghiệp đường sắt mà còn cho toàn ngành cơ khí chế tạo và luyện kim trong nước.
Các dự án trọng điểm và giải pháp tài chính
Trước mắt, Bộ Công Thương đề xuất lựa chọn 8 dự án đường sắt, gồm 6 dự án đường sắt đô thị và 2 dự án đường sắt quốc gia liên vùng, làm mô hình triển khai. Các liên danh nhà thầu được phép sử dụng đối tác nước ngoài có năng lực, kèm theo yêu cầu chuyển giao công nghệ trong tích hợp hệ thống, thiết kế và chế tạo.
Về tài chính, Ngân hàng Phát triển Việt Nam được đề xuất tham gia thẩm định và cho vay vốn tín dụng đầu tư nhà nước đối với các dự án thiết bị đường sắt, nhằm đảm bảo nguồn lực cho sự phát triển bền vững.
Tổ hợp công nghiệp đường sắt quốc gia và thách thức nhân lực
Ở “đầu kéo” của chiến lược phát triển là Tổ hợp công nghiệp đường sắt quốc gia, do Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đề xuất xây dựng tại huyện Ứng Hòa, Hà Nội. Với quy mô khoảng 250 ha và tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 17.500 tỷ đồng, tổ hợp này nhằm đón đầu nhu cầu của các tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. VNR đang nỗ lực để có thể khởi công tổ hợp ngay trong cuối năm nay.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của ngành công nghiệp đường sắt trong nước là nguồn nhân lực, đặc biệt trong lĩnh vực thông tin tín hiệu và vận hành. Ông Nguyễn Quốc Vượng - Phó Tổng Giám đốc VNR - cho biết, hiện đội ngũ vận hành hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt cả nước chỉ khoảng 1.700 người, trong khi riêng tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã cần tới khoảng 4.600 người. Không chỉ thiếu về số lượng, lực lượng am hiểu sâu về công nghệ hiện đại cũng còn rất hạn chế.
Để giải quyết bài toán này, VNR đã xây dựng kế hoạch đào tạo dài hạn đến năm 2035 và sau 2045, đồng thời hợp tác với các đối tác như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản. Một hướng đi quan trọng là đào tạo chuyển đổi từ lực lượng hiện có, giúp rút ngắn thời gian từ 6-8 năm xuống còn 2-3 năm để sẵn sàng đưa vào khai thác, vận hành.
Thông tin về các dự án đường sắt lớn
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có chiều dài hơn 1.540 km, nối ga Ngọc Hồi (Hà Nội) với ga Thủ Thiêm (TPHCM), đi qua 20 tỉnh, thành phố. Quy mô dự án gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 67,3 tỷ USD, dự kiến khởi công vào cuối năm nay và phấn đấu cơ bản hoàn thành vào năm 2035.
Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có chiều dài hơn 390 km, sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm, cho phép tàu chạy với vận tốc thiết kế tối đa 160 km/h. Dự án thành phần 1 đã khởi công ngày 19/12/2025, còn tuyến chính chuẩn bị khởi công trong tháng 6 tới, với mục tiêu hoàn thành đồng bộ toàn tuyến vào năm 2030.
