Thị Trường Công Nghiệp Đường Sắt Việt Nam: Cơ Hội Hơn 2,3 Triệu Tỷ Đồng Đến 2050
Theo Đề án Phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam do Bộ Công Thương chủ trì, ngành này đang hướng tới mục tiêu xây dựng một nền công nghiệp hiện đại, có khả năng tự chủ trong thiết kế, chế tạo và bảo trì các tuyến đường sắt đô thị và liên vùng với tốc độ dưới 200 km/h. Sau đó, Việt Nam sẽ từng bước làm chủ công nghệ đường sắt tốc độ cao, mở ra một thị trường tiềm năng khổng lồ.
Lộ Trình Phát Triển Ba Giai Đoạn
Lộ trình được chia thành ba giai đoạn rõ ràng. Đến năm 2030, các doanh nghiệp trong nước được kỳ vọng đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 50% đối với toa xe và 40% đối với hệ thống thông tin tín hiệu. Vào năm 2035, Việt Nam hướng tới tự chủ phần lớn công tác bảo trì và sửa chữa phương tiện, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị đường sắt tốc độ cao. Tầm nhìn đến năm 2050 là làm chủ hoàn toàn công tác bảo trì, sửa chữa và công nghệ sản xuất ray, ghi cho tàu tốc độ cao, thậm chí hướng tới xuất khẩu.
Theo tính toán của Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương, giá trị thị trường công nghiệp đường sắt có thể lên tới hơn 2,3 triệu tỷ đồng từ nay đến năm 2050. Con số này không chỉ phản ánh tiềm năng kinh tế lớn mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển của toàn ngành.
Động Lực Cho Ngành Cơ Khí Chế Tạo
Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam nhận định, chỉ cần chiếm lĩnh khoảng một phần ba thị phần đường sắt trong 20-25 năm tới cũng đủ tạo ra cú hích mạnh mẽ. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp đường sắt mà còn thúc đẩy toàn ngành cơ khí chế tạo và luyện kim trong nước, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Các Dự Án Trọng Điểm Và Giải Pháp Tài Chính
Trước mắt, Bộ Công Thương đề xuất lựa chọn 8 dự án đường sắt, bao gồm 6 dự án đường sắt đô thị và 2 dự án đường sắt quốc gia liên vùng, làm mô hình triển khai. Các liên danh nhà thầu được phép sử dụng đối tác nước ngoài có năng lực, kèm theo yêu cầu chuyển giao công nghệ trong tích hợp hệ thống, thiết kế và chế tạo.
Về mặt tài chính, Ngân hàng Phát triển Việt Nam được đề xuất tham gia thẩm định và cho vay vốn tín dụng đầu tư nhà nước đối với các dự án thiết bị đường sắt. Điều này nhằm đảm bảo nguồn vốn ổn định cho các dự án trọng điểm, giúp thúc đẩy tiến độ và hiệu quả đầu tư.
Tổ Hợp Công Nghiệp Đường Sắt Quốc Gia: "Xương Sống" Của Chiến Lược
Ở "đầu kéo" của chiến lược phát triển ngành công nghiệp đường sắt Việt Nam chính là Tổ hợp công nghiệp đường sắt quốc gia, do Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đề xuất. Tổ hợp này sẽ được xây dựng tại huyện Ứng Hòa, Hà Nội, với quy mô khoảng 250 ha và tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 17.500 tỷ đồng.
Hiện VNR đang nỗ lực để có thể khởi công tổ hợp ngay trong cuối năm nay, nhằm đón đầu nhu cầu của tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Việc hình thành nền công nghiệp đường sắt nội địa là bước chuẩn bị quan trọng cho các dự án đường sắt tốc độ cao, đặt nền móng cho sự phát triển lâu dài.
Thách Thức Về Nguồn Nhân Lực Và Giải Pháp Đào Tạo
Bên cạnh vốn và công nghệ, thách thức lớn nhất của ngành công nghiệp đường sắt trong nước là nguồn nhân lực, đặc biệt trong lĩnh vực thông tin tín hiệu và vận hành. Ông Nguyễn Quốc Vượng - Phó Tổng Giám đốc VNR - chia sẻ, hiện đội ngũ vận hành hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt cả nước chỉ khoảng 1.700 người, trong khi riêng tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã cần tới khoảng 4.600 người.
Không chỉ thiếu về số lượng, lực lượng am hiểu sâu về công nghệ hiện đại cũng còn rất hạn chế. Để giải quyết bài toán này, VNR đã xây dựng kế hoạch đào tạo dài hạn đến năm 2035 và sau 2045, đồng thời hợp tác với các đối tác như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản. Ngoài ra, một hướng đi quan trọng nữa là đào tạo chuyển đổi từ lực lượng hiện có.
"Nếu đào tạo mới hoàn toàn cần 6-8 năm, thì với đội ngũ đã có kinh nghiệm thực tế, thời gian có thể rút xuống còn 2-3 năm để sẵn sàng đưa vào khai thác, vận hành", ông Vượng nhấn mạnh.
Thông Tin Chi Tiết Về Các Dự Án Lớn
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có chiều dài hơn 1.540 km, nối ga Ngọc Hồi (Hà Nội) với ga Thủ Thiêm (TPHCM), đi qua 20 tỉnh, thành phố. Quy mô dự án gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 67,3 tỷ USD, dự kiến khởi công vào cuối năm nay và phấn đấu cơ bản hoàn thành vào năm 2035.
Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có chiều dài hơn 390 km, sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm, cho phép tàu chạy với vận tốc thiết kế tối đa 160 km/h. Dự án thành phần 1 - đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã khởi công ngày 19/12/2025, còn tuyến chính chuẩn bị khởi công trong tháng 6 tới, với mục tiêu hoàn thành đồng bộ toàn tuyến vào năm 2030.
