Chương trình CORSIA do Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) ban hành đang tạo ra những áp lực chi phí mới đối với các hãng hàng không, bao gồm cả Việt Nam. Theo quy định, các hãng phải bù đắp phần phát thải carbon vượt mức cơ sở năm 2019 thông qua việc mua tín chỉ carbon và triển khai các biện pháp giảm phát thải.
Tác động chi phí đến các hãng hàng không
Ông Đinh Văn Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam, cho biết việc áp dụng CORSIA ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí mua tín chỉ carbon. Trong năm tuân thủ đầu tiên, Vietnam Airlines dự kiến phải thực hiện nghĩa vụ bù trừ từ 312.000 đến hơn 420.000 đơn vị phát thải đủ điều kiện, và con số này sẽ gia tăng trong những năm tiếp theo. Câu hỏi đặt ra là chi phí carbon sẽ được xử lý ra sao trong thực tế kinh doanh. Nếu doanh nghiệp tự hấp thụ toàn bộ chi phí, lợi nhuận sẽ bị thu hẹp; nhưng nếu chuyển một phần sang giá vé, hành khách sẽ chịu tác động trực tiếp, trong bối cảnh nhu cầu đi lại vẫn nhạy cảm với biến động giá.
Áp lực này xuất hiện cùng lúc với nhiều tác động từ giá nhiên liệu quốc tế. Rủi ro lớn nhất trong quá trình thực hiện CORSIA hiện nay nằm ở yếu tố giá và nguồn cung tín chỉ carbon. Thị trường tín chỉ đủ điều kiện CORSIA vẫn đang trong giai đoạn hình thành, nguồn cung hạn chế, trong khi khung pháp lý tại nhiều quốc gia liên quan đến phát triển, chứng nhận và giao dịch tín chỉ chưa đồng bộ và rõ ràng. Trên thế giới, đã có nhiều quốc gia và dự án triển khai cơ chế tín chỉ carbon, nhưng số lượng tín chỉ đủ điều kiện tham gia CORSIA rất hạn chế. Hiện chỉ có 6 loại tín chỉ được ICAO công nhận, và thực tế mới có 3 dự án đáp ứng đầy đủ điều kiện để giao dịch trong khuôn khổ CORSIA.
Rủi ro tỷ giá và chi phí đầu tư
Bên cạnh đó, rủi ro về biến động tỷ giá và khả năng dự báo chi phí cũng ảnh hưởng đến việc lập kế hoạch tài chính trung và dài hạn của các hãng. Nghĩa vụ bù đắp phát thải không chỉ dừng ở việc mua tín chỉ carbon, mà còn đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào hệ thống kiểm kê, đo lường và báo cáo phát thải – những khoản mục trước đây chưa được tính đầy đủ trong hoạt động khai thác hàng không.
Ngoài ra, CORSIA chưa đạt được sự tham gia đồng đều trên phạm vi toàn cầu. Sự khác biệt về mức độ tham gia giữa các quốc gia có thể làm phát sinh lo ngại về tính công bằng trong cạnh tranh quốc tế, khi các hãng chủ động tuân thủ cam kết môi trường phải gánh thêm chi phí, trong khi một số hãng khác ở cùng thị trường chưa chịu nghĩa vụ tương tự.
Chi phí nhiên liệu bền vững
Theo ông Đỗ Hồng Cẩm, Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, trong giai đoạn 2026-2030, việc thực hiện CORSIA sẽ làm phát sinh chi phí tuân thủ bổ sung cho các hãng, bao gồm chi phí mua đơn vị phát thải đủ điều kiện để bù trừ carbon, chi phí thẩm tra, chi phí quản lý và báo cáo dữ liệu phát thải, cũng như chi phí mua nhiên liệu hàng không bền vững (SAF). Vietnam Airlines đã và đang nghiên cứu, chuẩn bị cho việc sử dụng SAF, vì đây là giải pháp giúp giảm tới 80% lượng phát thải CO2 xét trên toàn bộ vòng đời nhiên liệu. Tuy nhiên, khi sử dụng SAF sẽ tác động lớn đến chi phí. Với mức pha trộn 2%, chi phí SAF sẽ chiếm tới 7% trong cơ cấu giá nhiên liệu của Vietnam Airlines, do giá SAF hiện cao gấp khoảng bốn lần so với nhiên liệu hàng không truyền thống Jet A1.
Nguồn cung SAF trên thị trường quốc tế còn khan hiếm và phân bổ không đồng đều, khi có những sân bay tại châu Âu chưa có khả năng tra nạp SAF. Tại khu vực châu Á, Vietnam Airlines đã sử dụng SAF cho đường bay từ Bali về Việt Nam, nhưng tỷ lệ còn rất thấp, khoảng 0,26%. Ở trong nước, việc sản xuất SAF mới bắt đầu được triển khai từ năm 2025, nên mới thử nghiệm trên các chuyến bay ngắn với tỷ lệ pha trộn 5%.
Giải pháp đồng bộ cho hàng không Việt Nam
Xu hướng đưa carbon trở thành chi phí khai thác của ngành hàng không là tất yếu. Đối với hàng không Việt Nam, thách thức không chỉ nằm ở việc phải trả thêm chi phí, mà là cách quản trị chi phí đó một cách hiệu quả và dài hạn. Điều này đòi hỏi nâng cao năng lực quản lý phát thải của doanh nghiệp, đến việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ phù hợp nhằm bảo đảm mục tiêu môi trường.
Ông Đinh Văn Tuấn cho biết, để bảo đảm nguồn tín chỉ carbon, hãng sẽ ưu tiên tận dụng nguồn tín chỉ sẵn có trên thị trường và tham gia các kênh, thỏa thuận giao dịch quốc tế phù hợp nhằm đáp ứng kịp thời nghĩa vụ tuân thủ CORSIA. Đồng thời, nghiên cứu các hình thức thỏa thuận mua trước, cơ chế giữ giá và giữ khối lượng trong trung và dài hạn nhằm giảm thiểu rủi ro do biến động thị trường. Về lâu dài, khi khung pháp lý được hoàn thiện và hiệu quả kinh tế kỹ thuật được làm rõ, hãng sẽ nghiên cứu tham gia hoặc đầu tư vào các dự án tạo tín chỉ carbon phù hợp.
Để doanh nghiệp chủ động tuân thủ CORSIA và giảm rủi ro dài hạn, ông Tuấn nhấn mạnh cần sớm hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế thị trường tín chỉ carbon theo hướng quy định cụ thể về tiêu chuẩn tín chỉ, cơ chế công nhận, giao dịch và sử dụng tín chỉ phù hợp yêu cầu của CORSIA, đồng thời bảo đảm khả năng liên thông với thị trường quốc tế. Cùng với đó, cần nghiên cứu, ban hành các cơ chế hỗ trợ phù hợp, nhất là chính sách về thuế, phí và khuyến khích đầu tư hạ tầng cho các hãng hàng không trong quá trình chuyển đổi sang sử dụng nhiên liệu bền vững, hướng tới mục tiêu phát triển ngành hàng không xanh và bền vững trong dài hạn, cũng như tham gia các dự án giảm phát thải trong nước.
Ở góc độ quản lý nhà nước, yêu cầu hoàn thiện chính sách cần được đặt trong cơ chế phối hợp liên ngành. Ông Đỗ Hồng Cẩm cho biết cần sớm ban hành Thông tư thay thế Thông tư số 22/2020/TT-BGTVT ngày 28/9/2020 của Bộ Giao thông vận tải quy định quản lý nhiên liệu tiêu thụ và phát thải khí CO2 từ tàu bay trong hoạt động hàng không dân dụng, nhằm cập nhật đầy đủ các yêu cầu mới của ICAO về giám sát, báo cáo, thẩm tra và nghĩa vụ bù đắp carbon, bảo đảm tính thống nhất với các quy định pháp luật liên quan đến môi trường, năng lượng và thị trường carbon trong nước. Việc thực hiện CORSIA không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành hàng không, mà có sự tham gia của nhiều lĩnh vực, do vậy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành. Đồng thời, cần theo dõi sát chính sách mới của ICAO, EU và các đối tác lớn để tránh chồng chéo trong nước, hạn chế nguy cơ phát sinh rào cản kỹ thuật đối với hàng không Việt Nam.
