Ngày 29/5, tại Hội nghị Doanh nghiệp khu vực miền Trung - Tây Nguyên năm 2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên tổ chức, chủ đề chuyển đổi xanh đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng doanh nghiệp. Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên, nhấn mạnh rằng những thay đổi trong cách thức sản xuất kinh doanh đã trở nên rõ rệt. Các tấm pin mặt trời trên mái nhà xưởng dệt may không chỉ là biểu tượng, mà còn phản ánh một thực tế mới: doanh nghiệp không thể tiếp tục làm ăn theo lối cũ.
Chuyển đổi xanh: Từ lựa chọn thành điều kiện sống còn
Những giải pháp như điện mặt trời, tiết kiệm nước, giảm hóa chất, đo phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc… trước đây thường bị xem là “làm thêm cho đẹp hồ sơ”, nhưng nay đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Hàng hóa muốn thâm nhập các thị trường lớn không chỉ cần đáp ứng các tiêu chí về mẫu mã, giá cả và thời gian giao hàng, mà còn phải chứng minh được quy trình sản xuất có trách nhiệm với môi trường và người lao động.
Ông Nguyễn Tiến Quang khẳng định: “Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để doanh nghiệp giữ đơn hàng và nâng cao sức cạnh tranh.” Ông cũng chỉ ra rằng môi trường kinh doanh đang biến đổi nhanh chóng, với các yếu tố như biến động địa chính trị, bảo hộ thương mại, đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí năng lượng, lạm phát và yêu cầu phát triển bền vững đang tạo ra một “luật chơi” hoàn toàn mới.
“Doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng giá thành hay quy mô, mà còn bằng năng lực thích ứng, tốc độ đổi mới, khả năng chuyển đổi xanh và trách nhiệm với xã hội, môi trường và cộng đồng,” ông Quang nhấn mạnh.
Thách thức và cơ hội cho doanh nghiệp miền Trung - Tây Nguyên
Đối với nhiều doanh nghiệp tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên, “cơn sóng xanh” đến cùng lúc với nhiều áp lực. Phần lớn doanh nghiệp còn nhỏ, vốn mỏng, công nghệ chưa đồng bộ và thiếu hụt nhân lực. Chuyển đổi xanh vì thế không dễ dàng, nhưng nếu đứng ngoài, nguy cơ mất đơn hàng và thị trường là rất lớn. Ông Quang ví chuyển đổi xanh như “giấy thông hành” mới của hàng hóa, nơi doanh nghiệp đi chậm sẽ mất lợi thế cạnh tranh, trong khi doanh nghiệp đi trước có thể mở ra cơ hội lớn hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bà Trần Thị Lan Anh, Tổng thư ký VCCI, cho rằng thay đổi nhận thức là bước khởi đầu quan trọng. Bà nhấn mạnh: “Chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế carbon thấp và thực hành ESG không còn là câu chuyện khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp bước vào chuỗi giá trị toàn cầu.” Các khái niệm như CBAM, truy xuất nguồn gốc xanh, hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số hay báo cáo phát triển bền vững đang dần trở nên quen thuộc với doanh nghiệp xuất khẩu. Một sản phẩm không chỉ được hỏi về giá, mà còn về nguồn gốc, lượng phát thải và khả năng tái chế.
Theo bà Lan Anh, miền Trung - Tây Nguyên có lợi thế về logistics, kinh tế biển, du lịch, nông nghiệp và năng lượng tái tạo. Đây là nền tảng để phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các ngành công nghiệp bền vững. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, đẩy mạnh chuyển đổi số, đa dạng hóa thị trường và tiếp cận tốt hơn với vốn và công nghệ xanh.
Xanh từ từng dây chuyền sản xuất
Trong ngành dệt may, áp lực chuyển đổi xanh thể hiện rõ nhất. Ông Trần Đức Tý, Trưởng bộ phận Tuân thủ và Phát triển bền vững của Phong Phú Group, nhấn mạnh rằng phát triển bền vững không thể là việc làm ngắn hạn để hoàn thiện hồ sơ, mà phải là chiến lược lâu dài. Doanh nghiệp này sở hữu hệ sinh thái sản xuất rộng lớn, từ sợi, vải, may, in thêu đến giặt mài, với 30 nhà máy, 7 công ty con, 4 trung tâm thiết kế, nghiên cứu và phát triển, cùng khoảng 19.000 lao động. Chuyển đổi xanh ở quy mô này đòi hỏi sự thay đổi toàn diện trong toàn bộ chuỗi sản xuất.
Ông Tý cho biết: “Chuyển đổi xanh không dừng ở thay đổi công nghệ, mà là quá trình thay đổi cách quản trị.” Mỗi nhân viên cần được đào tạo về sản xuất xanh, tiết kiệm tài nguyên, và doanh nghiệp xây dựng đội ngũ nòng cốt để lan tỏa các sáng kiến xanh trong nội bộ.
Ông Nguyễn Thành Chung, đại diện Chương trình Khí hậu và Năng lượng (WWF Việt Nam), chỉ ra rằng Đà Nẵng sau khi mở rộng địa giới có thêm dư địa lớn để phát triển năng lượng tái tạo. Nhu cầu tiêu thụ điện của thành phố tăng từ 4.936 triệu kWh năm 2021 lên 6.198 triệu kWh năm 2025, bình quân 6,8% mỗi năm, trong đó công nghiệp - xây dựng và tiêu dùng dân cư chiếm khoảng 80%. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ các giải pháp thiết thực như điện mặt trời mái nhà, tiết kiệm năng lượng, thay lò hơi truyền thống bằng lò hơi điện, bơm nhiệt, điện hóa một số công đoạn. Một dự án điện mặt trời mái nhà 1 MW tại khu công nghiệp có chi phí khoảng 12 tỷ đồng, sản lượng ước 1,45 triệu kWh mỗi năm, thời gian hoàn vốn hơn 5 năm.
Ông Hồ Quang Bửu, Phó chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, khẳng định địa phương xác định phát triển xanh và bền vững là định hướng xuyên suốt. Đà Nẵng đang cải thiện môi trường đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển năng lượng sạch, logistics xanh, kinh tế tuần hoàn và tăng cường kết nối quốc tế.
Để doanh nghiệp không phải “xanh” một mình, điều cần thiết là một hệ sinh thái đủ mạnh: chính sách rõ ràng, vốn xanh dễ tiếp cận, tư vấn kỹ thuật sát thực tế và nguồn nhân lực hiểu được các chuẩn mực mới của thị trường. Chuyển đổi xanh không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững.
