Khu Công Nghiệp Sinh Thái: Động Lực Xanh Hóa Sản Xuất Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
Trong bối cảnh toàn cầu hướng tới phát triển bền vững, nhiều khu công nghiệp tại Việt Nam đang tích cực tái cấu trúc theo mô hình xanh, nhằm nâng cao sức cạnh tranh kinh tế và gia tăng giá trị sản phẩm. Quá trình chuyển đổi này không chỉ tập trung vào việc giảm phát thải mà còn tối ưu hóa chuỗi sản xuất, mang lại lợi ích kép cho môi trường và doanh nghiệp.
Hướng Đến Sản Xuất Xanh Và Giảm Phát Thải
Chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang khu công nghiệp sinh thái là xu hướng tất yếu, hướng tới mục tiêu sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu, rút ngắn quy trình phân phối, giảm chi phí và bảo đảm chất lượng môi trường nghiêm ngặt. Một ví dụ điển hình là trạm nghiền xi-măng Hiệp Phước thuộc Công ty TNHH Siam City Cement (Việt Nam) - INSEE, nằm trong Khu công nghiệp Hiệp Phước. Cơ sở này sản xuất xi-măng xanh với hàm lượng phát thải carbon thấp nhờ tăng cường sử dụng phụ phẩm như tro bay và xỉ thép, giúp giảm hệ số clinker.
Đồng thời, trạm nghiền tận dụng nhiệt lượng từ chất thải thông qua hệ thống thu hồi nhiệt thải, thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch, từ đó giảm đáng kể lượng CO2 phát thải và giảm áp lực lên các bãi chôn lấp. Ông Đào Nguyên Khánh, Trưởng Bộ phận phát triển bền vững của INSEE, nhấn mạnh rằng xanh hóa sản xuất công nghiệp cần bắt đầu từ tư duy quản trị để tối ưu chuỗi quy trình. Dự kiến đến cuối năm 2025, sản phẩm của INSEE sẽ chỉ sử dụng trung bình 53,9% clinker, cắt giảm gần một nửa lượng CO2 so với xi-măng truyền thống, đánh dấu bước tiến quan trọng trên hành trình xi-măng xanh tại Việt Nam.
Mô Hình Thí Điểm Và Kết Quả Ban Đầu
Theo Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (Hepza), hiện có ba khu công nghiệp đang thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái - thông minh, bao gồm Khu công nghiệp Hiệp Phước, Khu công nghiệp Phú Mỹ 2 và Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3. Kết quả ban đầu cho thấy, Khu công nghiệp Hiệp Phước đã triển khai bảy mô hình cộng sinh công nghiệp và bốn mô hình cộng sinh đô thị.
Tương tự, Khu công nghiệp Phú Mỹ 3 đang xây dựng mô hình khu công nghiệp kiểu mẫu - thông minh theo định hướng sinh thái, dựa trên các tiêu chí về môi trường, xã hội và kinh tế. Các doanh nghiệp trong khu được nâng cấp để tiến gần hơn đến các mục tiêu quốc tế như SDGs (Mục tiêu phát triển bền vững) và ESG (Môi trường, xã hội và quản trị). Hiện khu công nghiệp này đang chờ thành phố và cơ quan chuyên môn xem xét công nhận đủ điều kiện là khu công nghiệp sinh thái.
Chuyển Đổi Công Nghệ Và Chính Sách Pháp Luật
Theo Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành vùng công nghiệp liên kết lớn nhất Việt Nam, với 59 khu công nghiệp và khu chế xuất, thu hút khoảng hơn 5.900 doanh nghiệp đang hoạt động. Điều này mở ra cơ hội chiến lược để chuyển từ quy hoạch đơn lẻ sang liên vùng thống nhất, từ mô hình truyền thống sang công nghiệp sinh thái - thông minh - tuần hoàn và carbon thấp, cũng như thu hút tài chính xanh và công nghệ cao.
Bà Lê Thanh Thảo, Trưởng đại diện UNIDO, cho biết tổ chức này đã đồng hành cùng Việt Nam hơn 10 năm trong chương trình khu công nghiệp sinh thái, với kết quả rõ rệt: doanh nghiệp giảm sử dụng nguyên vật liệu, nước, năng lượng và hóa chất độc hại; giảm phát thải khí nhà kính; tiết kiệm chi phí sản xuất; tiếp cận công nghệ mới và tài chính xanh; tăng cường tính cạnh tranh. Ngoài Khu công nghiệp Hiệp Phước, thành phố còn xúc tiến các mô hình tương tự tại Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương, thúc đẩy mục tiêu phát triển bền vững.
Thách Thức Và Giải Pháp Cho Tương Lai
Ông Lê Văn Thinh, Phó Trưởng ban Hepza, đánh giá chuyển đổi xanh là cú huých quan trọng, mở ra giai đoạn mới cho công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, với cạnh tranh dựa trên công nghệ và hiệu suất. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra các rào cản như thách thức tài chính cho nhà đầu tư hạ tầng thứ cấp, chính sách pháp luật chưa theo kịp nhu cầu chuyển đổi, và các vấn đề về đất đai, môi trường, thiếu nhân lực quản lý carbon và quỹ tín dụng xanh.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hà Minh Quân, Hiệu trưởng Trường Tài năng UEH.ISB, Trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, nhận định xu hướng tất yếu là di dời cơ sở sản xuất ra khỏi đô thị, tập trung vào khu công nghiệp thế hệ mới với hạ tầng đồng bộ và công nghệ số. Thực hiện mô hình khu công nghiệp sinh thái là hành trình dài, đòi hỏi sự chung tay của chính quyền và doanh nghiệp để hình thành sản xuất công nghiệp công nghệ cao và giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động.
