Đối với đa số mọi người, khí Heli thường gắn liền với hình ảnh những quả bóng bay đầy màu sắc bay lơ lửng trong không khí tại các buổi tiệc. Tuy nhiên, đối với các kỹ sư tại những tập đoàn công nghệ hàng đầu như Samsung, SK Hynix và TSMC, khí Heli là một thành phần không thể thiếu trong dây chuyền sản xuất chip, đến mức họ không thể vận hành dù chỉ một ngày nếu thiếu nó.
Vai trò không thể thay thế của khí Heli trong sản xuất chip
Khí Heli đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong quá trình chế tạo chip bán dẫn. Nó được sử dụng để làm mát các tấm wafer silicon, hỗ trợ trong các công đoạn khắc và lắng đọng vật liệu, phát hiện rò rỉ trong hệ thống chân không, và duy trì môi trường nhiệt độ ổn định cho công nghệ EUV lithography tiên tiến. Nếu không có khí Heli, các dây chuyền sản xuất chip hiện đại không chỉ hoạt động chậm lại mà còn có nguy cơ dừng hoàn toàn, gây ra hậu quả nghiêm trọng cho toàn ngành công nghệ.
Cuộc xung đột Trung Đông và sự gián đoạn nguồn cung
Một sự kiện đang diễn ra cách xa các nhà máy chip hàng nghìn kilômét, cụ thể là cuộc xung đột ở Trung Đông, đang khiến cả ngành bán dẫn toàn cầu lo ngại. Xung đột này không chỉ làm tắc nghẽn các tuyến đường vận tải mà còn gây thiệt hại nặng nề cho các cơ sở sản xuất khí Heli lớn nhất thế giới. Qatar, quốc gia sản xuất khoảng 30-36% tổng lượng khí Heli toàn cầu, tương đương 63 triệu mét khối mỗi năm, đã phải ngừng hoạt động tại cơ sở Ras Laffan. Điều này đồng nghĩa với việc một phần ba nguồn cung khí Heli của thế giới đột ngột biến mất.
Tính chất độc đáo và không thể thay thế của khí Heli
Tình hình trở nên đặc biệt nghiêm trọng bởi khí Heli không thể tổng hợp nhân tạo và không có chất thay thế phù hợp. Đây là nguyên tố duy nhất trong bảng tuần hoàn có khả năng thoát khỏi khí quyển Trái Đất vĩnh viễn; một khi bị thất thoát ra môi trường, nó sẽ mất đi mãi mãi. Khí Heli tích tụ trong lòng đất qua hàng tỷ năm cùng với khí tự nhiên và chỉ có thể thu hồi như một sản phẩm phụ trong quá trình hóa lỏng khí tự nhiên. Khi Qatar ngừng sản xuất LNG, việc sản xuất khí Heli cũng ngừng theo một cách tự động, và không có giải pháp kỹ thuật nào có thể bù đắp 63 triệu mét khối thiếu hụt trong thời gian ngắn.
Ảnh hưởng trực tiếp đến các gã khổng lồ công nghệ
Đối với ngành bán dẫn, mối quan tâm lớn nhất không chỉ là giá cả mà còn là lượng tồn kho. Hàn Quốc nhập khẩu 64,7% lượng khí Heli từ Qatar, và hai tập đoàn lớn SK Hynix cùng Samsung hiện chỉ còn lượng dự trữ đủ dùng trong 2-3 tháng. Đây là hai công ty sản xuất toàn bộ chip DRAM và bộ nhớ băng thông cao HBM, cấp nguồn cho mọi GPU AI, cụm máy chủ và trung tâm dữ liệu trên toàn cầu. Tương tự, Đài Loan (Trung Quốc) mua 69% khí Heli từ các nước vùng Vịnh trong năm 2024, đặt TSMC vào cùng vùng rủi ro.
Phil Kornbluth, một chuyên gia tư vấn thị trường khí Heli được trích dẫn rộng rãi, nhận định thẳng thắn rằng thế giới không có khả năng bù đắp cho việc mất đi một phần ba nguồn cung. Giá cả đã phản ánh mức độ lo ngại này: giá khí Heli giao ngay tăng từ 70% đến 100% chỉ trong hơn một tuần kể từ khi khủng hoảng bắt đầu, và giá hợp đồng dài hạn có thể đạt mốc 2.000 USD/nghìn feet khối nếu tình trạng gián đoạn kéo dài.
Triển vọng phục hồi và những thách thức tiếp theo
Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại ngay lập tức, chuỗi cung ứng vẫn cần ít nhất hai tháng để phục hồi do khoảng 2.000 container cryogenic đang bị kẹt tại Qatar hoặc trên các tàu hàng giữa đại dương. Thị trường công nghệ có thể chưa cảm nhận được sự thiếu hụt ngay lập tức vì chuỗi cung ứng khí Heli vốn dài và chậm, nhưng theo các chuyên gia, đây chính là điều nguy hiểm nhất, vì nó có thể dẫn đến những đình trệ bất ngờ và nghiêm trọng trong tương lai gần.
