Đến hết tháng 6, cả nước giải ngân vốn đầu tư công khoảng 356,9 nghìn tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, theo Bộ Tài chính. Riêng trong tháng 6, giá trị giải ngân đạt 137,6 nghìn tỷ đồng, tăng 13,9% so với lũy kế đến hết tháng 5 và cao hơn 38,4 nghìn tỷ đồng so cùng kỳ năm trước. Kết quả trên phản ánh chuyển biến tích cực trong chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện ở các bộ, ngành, địa phương. Nhiều dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia bước vào giai đoạn thi công cao điểm với khối lượng nghiệm thu lớn, tạo động lực cho ngành xây dựng và các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ liên quan. Khó khăn về nguồn cung vật liệu, chi phí vận chuyển và tác động từ kinh tế thế giới từng bước được tháo gỡ, tạo điều kiện cho các dự án tăng tốc.
Điểm nghẽn trong giải ngân vốn đầu tư công
Dù chuyển biến tích cực, quá trình triển khai vẫn chịu tác động từ nhiều điểm nghẽn. Ông Lê Thành Quân, Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính), cho biết tại một số địa phương, nguồn cung vật liệu xây dựng chưa đáp ứng nhu cầu, việc điều phối giữa các vùng thiếu đồng bộ. Biến động giá xăng dầu và chi phí vận chuyển khiến nhiều dự án phải rà soát, điều chỉnh hợp đồng, ảnh hưởng đến tiến độ.
Công tác giải phóng mặt bằng cũng gặp khó khăn. Việc xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường và đơn giá tại nhiều dự án mất nhiều thời gian, khiến bàn giao mặt bằng chưa đáp ứng yêu cầu thi công. Ngoài ra, nhiều chủ đầu tư tập trung hoàn thiện hồ sơ thiết kế, dự toán và lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa lớn, kéo theo tiến độ giải ngân chưa đạt kỳ vọng.
Chất lượng chuẩn bị đầu tư và năng lực thực hiện
Theo ông Lê Thành Quân, chất lượng chuẩn bị dự án ở một số nơi chưa cao, kế hoạch vốn chưa bám sát nhu cầu và khả năng triển khai thực tế, dẫn đến phải điều chỉnh hoặc hoàn trả vốn. Năng lực tổ chức thực hiện của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều xã, phường thiếu cán bộ chuyên trách về đầu tư công, ảnh hưởng đến quản lý và thực hiện dự án.
Trong bối cảnh nền kinh tế cần động lực duy trì tăng trưởng cao, việc đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công không chỉ hoàn thành kế hoạch vốn hàng năm mà quan trọng hơn là đưa công trình vào khai thác sớm, phát huy hiệu quả đầu tư, tạo dư địa phát triển cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Khi các dự án hạ tầng trọng điểm hoàn thành đúng tiến độ, đầu tư công sẽ dẫn dắt, tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút nguồn lực tư nhân.
Huy động nguồn lực ngoài nước và vai trò ODA
Bên cạnh vốn đầu tư công trong nước, huy động hiệu quả nguồn lực bên ngoài được Bộ Tài chính xác định là giải pháp quan trọng. Thứ trưởng Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, dù Việt Nam đã "tốt nghiệp ODA", nguồn vốn này vẫn có ý nghĩa quan trọng với các dự án hạ tầng quy mô lớn, công nghệ cao. ODA bổ sung nguồn lực tài chính, tạo điều kiện tiếp cận công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến và thiết bị kỹ thuật cho các dự án như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị hay Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận.
Sau khi Thủ tướng ban hành Chỉ thị số 27/CT-TTg, Bộ Tài chính phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát toàn diện các dự án ODA, xác định khó khăn để xử lý; đồng thời làm việc với nhà tài trợ nhằm đơn giản hóa quy trình, thủ tục, tăng tính tương thích giữa quy định Việt Nam và đối tác. Bộ duy trì trao đổi thường xuyên với Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) để tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ dự án.
Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và mục tiêu ICOR
Ông Lê Thành Quân nhấn mạnh, mục tiêu quan trọng hơn đẩy nhanh tiến độ là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Nếu dự án chậm tiến độ, phải điều chỉnh nhiều lần hoặc kéo dài thời gian thực hiện sẽ làm tăng tổng mức đầu tư, phát sinh chi phí, giảm hiệu quả sử dụng vốn và ảnh hưởng đến chuyển hóa nguồn lực thành tăng trưởng kinh tế.
Hệ số ICOR phản ánh hiệu quả sử dụng vốn. Theo ông Lê Thành Quân, ICOR bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 6,43, thấp hơn mức 6,77 của giai đoạn 2016-2020. Riêng năm 2025, ICOR giảm xuống khoảng 5,15, cải thiện so với mức 5,79 của năm 2024, cho thấy hiệu quả đầu tư chuyển biến tích cực sau dịch bệnh và biến động kinh tế thế giới. Tuy nhiên, ICOR hiện vẫn cao so với yêu cầu, dư địa nâng cao hiệu quả còn lớn. Mục tiêu giai đoạn 2026-2030 là đưa ICOR xuống khoảng 4,5-4,8.
Giải pháp trọng tâm
Để đạt mục tiêu, cần nâng cao chất lượng đầu tư từ khâu chuẩn bị dự án đến tổ chức thực hiện và khai thác. Ông Lê Thành Quân đề xuất: hoàn thiện thể chế đầu tư công đồng bộ, ổn định, minh bạch; nâng cao chất lượng quy hoạch, chuẩn bị đầu tư; lựa chọn dự án có tính kết nối, lan tỏa; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; tháo gỡ điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu, thủ tục đầu tư; nâng cao năng lực chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát, hạn chế điều chỉnh tổng mức đầu tư hoặc kéo dài thời gian thi công.
Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho rằng chuyển đổi số cần đẩy mạnh trong quản lý đầu tư công. Xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, kết nối thông tin giữa các cơ quan quản lý sẽ nâng cao chất lượng lập kế hoạch, theo dõi tiến độ, giám sát giải ngân và đánh giá hiệu quả đầu tư trên nền tảng số, qua đó nâng cao tính công khai, minh bạch.
