Giấc mơ biến ô tô thành thiết bị số có thể nâng cấp phần mềm liên tục như iPhone đang tan vỡ. Theo trang tin Axios, ngành công nghiệp ô tô từng kỳ vọng tạo ra những chiếc xe thông minh cập nhật qua OTA giống Tesla, nhưng thực tế cho thấy con đường này khó khăn hơn nhiều. Quyết định dừng dự án phần mềm thế hệ mới FNV4 (Fully-Networked Vehicle) trị giá 10 tỷ USD của Ford là minh chứng rõ ràng nhất.
Giấc mơ xe được định hình bằng phần mềm
Quá trình chuyển đổi số của ngành ô tô từng được kỳ vọng diễn ra song hành với làn sóng xe điện. Các hãng xe muốn loại bỏ nền tảng điện tử cũ, xây dựng kiến trúc hoàn toàn mới để tạo ra nguồn doanh thu định kỳ từ phần mềm và dịch vụ số. Những chiếc xe tương lai sẽ liên tục được bổ sung tính năng, nâng cao hiệu suất qua các bản cập nhật, thay vì chờ thế hệ sản phẩm tiếp theo. Để hiện thực hóa điều đó, các hãng cần một kiến trúc điện thế hệ mới – “bộ não” đủ khả năng điều khiển hệ thống truyền động, an toàn, giải trí và kết nối. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra hệ điều hành thống nhất giống iOS của Apple.
Tesla và nhiều startup xe điện đã hiện thực hóa mô hình này nhờ xây dựng từ đầu, sở hữu nền tảng phần mềm tập trung. Tuy nhiên, lợi thế lớn nhất của Tesla lại là điều các hãng xe truyền thống khó có được, vì họ không phải gánh các hạng mục công nghệ kéo dài hàng chục năm. Các nhà sản xuất ô tô lâu đời vận hành trên nền tảng kỹ thuật tích lũy qua nhiều thập kỷ. Một chiếc xe hiện đại thường sử dụng hơn 100 bộ điều khiển điện tử (ECU), mỗi bộ đảm nhiệm chức năng riêng như phanh, điều hòa, thông tin giải trí, điều khiển động cơ. Kiến trúc phân mảnh này khiến ngay cả bản cập nhật nhỏ cũng phức tạp, vì mỗi thay đổi phải đảm bảo không ảnh hưởng tới hàng loạt hệ thống khác từ nhiều nhà cung cấp.
Ford dừng dự án FNV4: Bài học từ thực tế
Diễn biến đáng chú ý nhất đến từ Ford. Hãng xe Mỹ chính thức dừng dự án FNV4 – nền tảng phần mềm kỳ vọng trở thành trái tim của các dòng xe thông minh tương lai. Thay vì cuộc cách mạng toàn diện, Ford chuyển sang chiến lược nâng cấp dần kiến trúc hiện tại. Doug Field, Giám đốc phụ trách mảng xe điện, kỹ thuật số và thiết kế của Ford, giải thích: “Thế giới đã thay đổi kể từ khi các nhà sản xuất ô tô, bao gồm cả Ford, vạch ra các kế hoạch thiết kế lại nhanh chóng các dòng xe của họ cho một tương lai thuần điện”. Theo ông, tốc độ phổ cập xe điện chậm hơn nhiều so với dự báo ban đầu. Vì vậy, chiến lược số hóa của Ford không thể chỉ phục vụ xe điện mà bỏ lại khách hàng dùng xe xăng hoặc hybrid. CEO Jim Farley cho biết quyết định này giúp tiết kiệm chi phí và khiến các mẫu xe tương lai có giá bán dễ tiếp cận hơn.
Vì sao ô tô không thể giống điện thoại?
Quyết định của Ford phản ánh khác biệt căn bản giữa hai ngành. Điện thoại thông minh thường được thay thế sau 2-3 năm, cho phép Apple hay Samsung nhanh chóng loại bỏ công nghệ cũ. Ngược lại, ô tô có vòng đời 10-15 năm, buộc các hãng duy trì hỗ trợ kỹ thuật cho nhiều nền tảng cũ trong khi đầu tư hàng tỷ USD phát triển thế hệ mới. Trong giai đoạn bùng nổ xe điện, nhiều hãng từng tin rằng điện hóa diễn ra đủ nhanh để mạnh dạn thay thế toàn bộ nền tảng phần mềm. Tuy nhiên, xây dựng kiến trúc mới chỉ dành cho xe điện không còn hiệu quả kinh tế nếu phần lớn doanh số vẫn từ xe xăng và hybrid. Ford chọn cách tiếp cận tiệm cận: từng bước nâng cấp phần mềm trên toàn bộ danh mục sản phẩm, tránh duy trì song song hai hệ thống khác biệt trong nhiều năm, đồng thời tối ưu chi phí phát triển.
Dù từ bỏ FNV4, Ford không từ bỏ tham vọng xây dựng nền tảng phần mềm thế hệ mới. Hãng vẫn phát triển kiến trúc điện và phần mềm hoàn toàn mới dành cho nền tảng xe điện giá rẻ thuộc dự án “skunkworks” – nhóm nghiên cứu bí mật của Ford, dự kiến ra mắt vào năm 2027. Điều này cho thấy các hãng xe không từ bỏ mục tiêu xây dựng những chiếc xe được định hình bằng phần mềm, mà đang điều chỉnh tốc độ phù hợp với thị trường. Sau nhiều năm kỳ vọng ô tô trở thành “điện thoại thông minh trên bánh xe”, ngành công nghiệp nhận ra hai sản phẩm có quy luật phát triển hoàn toàn khác nhau. Điện thoại được thiết kế để thay mới nhanh chóng, còn ô tô phải tồn tại hàng thập kỷ với yêu cầu an toàn, độ tin cậy và tương thích khắt khe. Chính sự khác biệt đó khiến các hãng xe không thể sao chép nguyên vẹn mô hình Apple, dù vẫn tiếp tục theo đuổi mục tiêu đưa phần mềm trở thành trung tâm của chiếc xe trong tương lai.
