Căng thẳng Trung Đông đe dọa chuỗi cung ứng chip toàn cầu và năng lượng châu Âu
Từ hoạt động khai thác khí heli ở Qatar đến các tuyến hàng hải chiến lược qua eo biển Hormuz, ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu đang phụ thuộc vào nhiều mắt xích mong manh trải khắp khu vực vùng Vịnh. Điều này làm dấy lên lo ngại sâu sắc rằng nếu căng thẳng địa chính trị tiếp tục leo thang, chuỗi tác động tiêu cực có thể nhanh chóng lan sang lĩnh vực sản xuất chip trên toàn thế giới, gây ra những hệ lụy khó lường.
Hàn Quốc cảnh báo nguy cơ với ngành bán dẫn
Giới chức Hàn Quốc vừa đưa ra cảnh báo nghiêm túc rằng chiến sự đang diễn ra giữa Iran, Mỹ và Israel có khả năng gây ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Nguyên nhân chính là do nguy cơ gián đoạn dòng chảy của các nguyên liệu công nghiệp thiết yếu được vận chuyển từ khu vực Trung Đông. Ngành bán dẫn của Hàn Quốc, với sự dẫn dắt của các tập đoàn khổng lồ như Samsung Electronics và SK Hynix, hiện đang sản xuất khoảng hai phần ba lượng chip nhớ của toàn thế giới. Nếu nguồn cung vật liệu phục vụ sản xuất chip từ Trung Đông bị đứt gãy, hoạt động sản xuất quan trọng này có nguy cơ bị chậm lại đáng kể, trừ khi có thể nhanh chóng tìm được nguồn thay thế khả thi.
Khí heli – mắt xích then chốt dễ tổn thương
Một trong những vật liệu đang đối mặt với rủi ro cao nhất trong bối cảnh hiện nay chính là khí heli. Đây là thành phần thiết yếu không thể thiếu trong quy trình sản xuất chip, được sử dụng để kiểm soát nhiệt độ chính xác, phát hiện rò rỉ và duy trì nhiệt độ ổn định cho các thiết bị tinh vi. Với nhiều ứng dụng đặc thù của heli như vậy, hiện tại gần như không có vật liệu thay thế thực sự phù hợp và hiệu quả. Theo thông tin từ trang Wired, khoảng 38% nguồn cung heli trên toàn cầu được sản xuất tại Qatar, nơi các cơ sở khai thác quy mô lớn gắn liền mật thiết với ngành công nghiệp khí đốt tự nhiên. Sự tập trung nguồn cung cao độ này đồng nghĩa với việc bất kỳ sự gián đoạn nào, dù nhỏ, cũng có thể nhanh chóng lan rộng, gây tác động dây chuyền đến toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Công ty dầu khí quốc gia QatarEnergy đã buộc phải tạm dừng sản xuất khí đốt và các hoạt động chế biến hạ nguồn vào ngày 4-3 do ảnh hưởng từ chiến sự. Ngay cả khi hoạt động này sớm được khôi phục, ngành bán dẫn vẫn ở trong tình trạng dễ bị tổn thương nếu các tuyến vận tải quan trọng trong khu vực bị gián đoạn. Phần lớn năng lượng và hóa dầu xuất khẩu từ Vịnh Ba Tư đều phải đi qua eo biển Hormuz – một tuyến đường huyết mạch. Một khi hoạt động qua tuyến đường chiến lược này bị gián đoạn trong thời gian dài, việc vận chuyển các loại khí công nghiệp và hóa dầu mà ngành sản xuất chip phụ thuộc có thể bị chậm lại nghiêm trọng. Các đại diện ngành công nghiệp tại Hàn Quốc cũng cảnh báo thêm rằng nếu chiến sự kéo dài, giá năng lượng có thể tiếp tục tăng mạnh, kéo theo chi phí sản xuất bán dẫn tăng cao và giá chip trên thị trường toàn cầu cũng có thể leo thang.
Áp lực từ nhu cầu AI và kịch bản rủi ro
Những rủi ro tiềm ẩn trên xuất hiện vào thời điểm chuỗi cung ứng chất bán dẫn đang chịu sức ép nặng nề do nhu cầu ngày càng tăng vọt từ các nhà vận hành trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI). Nhu cầu bùng nổ này đã khiến nguồn cung bị thắt chặt trong nhiều lĩnh vực điện tử then chốt, bao gồm điện thoại thông minh, máy tính xách tay và ô tô. Hiện tại, những tác động tức thì đối với sản xuất chip vẫn chưa thực sự rõ ràng, bởi các nhà sản xuất chip lớn thường có chiến lược đa dạng hóa nhà cung cấp và dự trữ các loại khí, hóa chất chuyên dụng để có thể vượt qua những gián đoạn ngắn hạn.
Tuy nhiên, nếu tình hình Trung Đông tiếp tục bất ổn và căng thẳng kéo dài, áp lực lên chuỗi cung ứng nhiều khả năng sẽ gia tăng đáng kể. Một cuộc xung đột kéo dài ảnh hưởng đến hạ tầng năng lượng, cơ sở xuất khẩu hoặc các tuyến đường vận tải biển có thể dần siết chặt nguồn cung toàn cầu các vật liệu cần thiết cho sản xuất chip. Kịch bản đáng lo ngại này còn đe dọa làm trì hoãn các kế hoạch mở rộng hạ tầng AI tại Trung Đông của các tập đoàn công nghệ lớn. Trước khi xung đột nổ ra, những công ty hàng đầu của Mỹ như Amazon, Microsoft, NVIDIA đang định vị Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) như một trung tâm năng lực điện toán AI quan trọng của khu vực.
Châu Âu đối mặt cú sốc năng lượng mới
Song song với những lo ngại về ngành bán dẫn, các quốc gia châu Âu cũng đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng mới khi giá khí đốt tăng mạnh, chạm mức cao kỷ lục kể từ năm 2023. Theo phân tích của giới chuyên gia, chiến sự tại Trung Đông làm gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu, từ đó làm dấy lên lo ngại nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cho châu Âu bị thu hẹp, khiến thị trường giao ngay trở nên sôi động và mức phụ phí rủi ro tăng mạnh. Theo trang ua.news, chỉ trong vòng một tuần, giá khí đốt tại châu Âu đã tăng tới 53%.
Trong khi đó, Tổ chức nghiên cứu Bruegel (Bỉ) cảnh báo rằng giá năng lượng tăng vào thời điểm kho dự trữ khí đốt của Liên minh châu Âu (EU) đã giảm xuống dưới 30%, thấp hơn nhiều so với mức thông thường khoảng 45%. Đối với châu Âu, câu hỏi then chốt lúc này là một cú sốc năng lượng mới sẽ tác động ra sao đến đà phục hồi kinh tế vốn đã mong manh và hệ thống cung ứng năng lượng vẫn còn dễ bị gián đoạn. Châu Âu đã giảm mạnh sự phụ thuộc vào khí đốt của Nga và chuyển sang LNG vận chuyển bằng đường biển. Tuy nhiên, theo trang Euronews, sự thay đổi chiến lược này cũng khiến khu vực phụ thuộc nhiều hơn vào các tuyến vận tải biển, các lô LNG giao ngay và cảng nhập khẩu – những mắt xích có thể nhanh chóng trở nên căng thẳng khi căng thẳng địa chính trị leo thang. Qatar là một mắt xích quan trọng trong nguồn cung đó, cung cấp khoảng 12%-14% lượng LNG nhập khẩu của châu Âu.
Giới chuyên gia cũng cảnh báo thêm rằng tình trạng giá năng lượng cao kéo dài sẽ đè nặng lên các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng như hóa chất, phân bón, thép, thủy tinh và giấy. Các hộ gia đình có thu nhập thấp ở khu vực Trung và Đông Âu, cùng với các nước Nam Âu, có thể chịu tác động nặng nề hơn, do mức độ phụ thuộc lớn vào khí đốt cho nhu cầu sưởi ấm và nấu nướng thiết yếu hàng ngày.
