Hai cảng lớn của Việt Nam là Cái Mép và Hải Phòng tiếp tục ghi tên vào nhóm 20 cảng container có hiệu suất tốt nhất toàn cầu theo Chỉ số hiệu suất cảng container (CPPI) năm 2025 do Ngân hàng Thế giới và S&P Global Market Intelligence công bố. Cảng Cái Mép xếp thứ 11 thế giới với 122 điểm, trong khi Cảng Hải Phòng đứng thứ 13, vượt qua nhiều cảng biển danh tiếng trong khu vực như Phúc Châu, Đại Liên, Ninh Ba, Hong Kong (Trung Quốc), Salalah (Oman) và Kobe (Nhật Bản).
Hạ tầng cảng biển Hải Phòng bùng nổ năm 2025
Năm 2025 chứng kiến sự phát triển vượt bậc của cảng biển Hải Phòng. Tập đoàn Hateco khánh thành Cảng container quốc tế Hateco Hải Phòng (HHIT) – dự án đầu tư hoàn toàn bằng vốn tư nhân, có khả năng tiếp nhận đồng thời hai tàu container cỡ lớn lên tới 200.000 DWT (hơn 18.000 TEUs). Cùng thời điểm, Công ty cổ phần Cảng Hải Phòng đưa vào hoạt động bến cảng số 3 và số 4 (HTIT) tại khu bến Lạch Huyện, có thể tiếp nhận tàu 165.000 DWT (14.000 TEUs) và tàu 200.000 DWT giảm tải, nâng tổng năng lực xếp dỡ lên 1,3-1,5 triệu TEUs/năm. Khu bến Lạch Huyện đang khẳng định vị thế là mắt xích quan trọng trên bản đồ hàng hải quốc tế.
Đầu tư tư nhân và vốn ngoại thúc đẩy tăng trưởng
Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (Bộ Xây dựng) Lê Đỗ Mười nhận định: “Với chính sách mở, thu hút mạnh mẽ nguồn vốn tư nhân, những năm gần đây cảng biển Việt Nam đã có bước phát triển nhảy vọt, khẳng định vị thế trên bản đồ hàng hải thế giới.” Giai đoạn 2010-2015, các cảng lớn như Hải Phòng, Sài Gòn, Đà Nẵng được vay vốn nước ngoài để nâng cao năng lực xếp dỡ. Hiện nay, nhiều tập đoàn hàng đầu như APMT (Đan Mạch), PSA (Singapore), SSA Marine (Mỹ) cùng các hãng tàu MOL, NYK Hoa Kỳ đã đầu tư mạnh vào các cảng lớn, hình thành hệ thống cảng biển hiện đại trải dài từ Bắc vào Nam, có khả năng đón tàu trọng tải lớn nhất thế giới trên 200.000 DWT.
Khối lượng hàng hóa qua cảng tăng mạnh
Tổng khối lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển và cảng thủy nội địa 6 tháng đầu năm ước đạt 687,5 triệu tấn, tăng 18% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó sản lượng container đạt khoảng 18 triệu TEU, tăng 12%. Cả nước hiện có 34 cảng với 320 bến, sản lượng hàng hóa qua cảng năm 2025 đạt hơn 960 triệu tấn, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao trong khu vực.
Nhu cầu vốn đầu tư và quy hoạch dài hạn
Theo Quy hoạch điều chỉnh nhóm cảng biển, bến cảng, cầu cảng giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 do Bộ Xây dựng ban hành, nhu cầu vốn đầu tư hệ thống cảng biển ước tính hơn 359.000 tỷ đồng, trong đó vốn cho hạ tầng hàng hải công cộng khoảng 72.800 tỷ đồng và bến cảng khoảng 286.700 tỷ đồng. Tổng nhu cầu sử dụng đất đến năm 2030 khoảng 34.000 ha, riêng khu vực phát triển cảng biển là 17.500 ha.
Định hướng phát triển bền vững: kết nối đa phương thức và chuyển đổi số
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang nhấn mạnh: “Lấy cảng biển làm trung tâm kết nối, xây dựng dữ liệu logistics quốc gia và thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số là hướng đi then chốt để phát triển vận tải đa phương thức hiệu quả và bền vững.” Bộ Xây dựng đang hoàn thiện quy hoạch chuyên ngành 5 phương thức vận tải nhằm hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số. Tuy nhiên, nhiều địa phương vẫn gặp vướng mắc về hạ tầng hàng hải, thiếu thiết bị hiện đại để đón tàu trên 200.000 DWT, kết nối vận tải đa phương thức chưa đồng bộ khiến chi phí logistics còn cao.
Ngành hàng hải xác định ba định hướng lớn: phát triển cảng biển thành trung tâm tổ chức vận tải quốc gia; thúc đẩy kết nối đa phương thức như đột phá chiến lược giảm chi phí logistics; đổi mới mô hình quản lý tích hợp dựa trên dữ liệu và chuỗi logistics. Các doanh nghiệp đề xuất ưu tiên đầu tư đồng bộ hệ thống kết nối sau cảng, đẩy mạnh kết nối đường sắt với cảng biển, nâng cấp đường thủy nội địa phục vụ vận tải container, quy hoạch ICD, depot và trung tâm logistics quy mô lớn. Việc xây dựng nền tảng dữ liệu logistics quốc gia, chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp, cảng biển, hãng tàu, hải quan và cơ quan quản lý nhà nước được xem là nền tảng quan trọng cho phát triển vận tải đa phương thức.
QUANG HƯNG
