Sáng 26/7/2026, Việt Nam đã chính thức sản xuất những thỏi nhôm điện phân đầu tiên tại Nhà máy Điện phân Nhôm Đắk Nông, với độ tinh khiết 99,71%. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt lịch sử cho ngành luyện kim nước ta, khi chấm dứt tình trạng 'chảy máu' bô-xít – xuất khẩu quặng thô và bán thành phẩm giá trị thấp suốt nhiều năm.
Làm chủ công đoạn điện phân – mắt xích giá trị cao nhất
Việt Nam sở hữu trữ lượng quặng bô-xít ước tính khoảng 5,8 tỷ tấn, đứng top 3 thế giới. Tuy nhiên, trước đây, nước ta chỉ dừng lại ở việc khai thác bô-xít và luyện ra bột Alumina để xuất khẩu thô. Việc làm chủ công đoạn điện phân giúp hoàn thiện mắt xích cuối cùng trong chuỗi công nghiệp bô-xít, chuyển từ mô hình 'dựa vào khai khoáng thô' sang 'chế biến sâu'. Sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên ra đời mở ra động lực mới cho ngành luyện kim, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh quốc gia.
Đại gia bí ẩn đứng sau dự án 18.000 tỷ đồng
Chủ đầu tư của dự án là Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân, do ông Trần Hồng Quân điều hành. Vị doanh nhân này ít xuất hiện trên truyền thông nhưng đã xây dựng hệ sinh thái kinh doanh hơn 25 năm, từ lắp ráp xe máy, khí hóa lỏng, khách sạn 5 sao đến công nghiệp nặng. Công ty TNHH Thương mại Trần Hồng Quân thành lập tháng 9/2000 tại Hà Nội, ban đầu kinh doanh và lắp ráp xe gắn máy. Từ năm 2002, chuyển hướng sang khí dầu mỏ hóa lỏng với thương hiệu Hồng Hà Gas, nổi tiếng thị trường phía bắc, sở hữu tổng kho tại Khu công nghiệp Đình Vũ, nhà máy sản xuất vỏ bình tại Hưng Yên.
Hệ sinh thái Trần Hồng Quân còn đầu tư tổ hợp khách sạn, căn hộ cao cấp và văn phòng tại 36 Lê Đức Thọ, Hà Nội. Khu đất rộng khoảng 13.000 m2 từng là khách sạn 5 sao Crowne Plaza West Hanoi, sau đó đổi thương hiệu thành Hyatt Regency West Hanoi và nay là Sheraton Hanoi West. Khối văn phòng trong tổ hợp hiện được Tập đoàn Viettel sử dụng làm trụ sở.
Hành trình hơn 10 năm chinh phục nhôm thỏi
Năm 2013, ông Trần Hồng Quân thành lập Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân, đánh dấu bước chuyển mạnh sang công nghiệp nặng. Đến cuối tháng 10/2025, doanh nghiệp có vốn điều lệ hơn 2.517 tỷ đồng, trong đó Công ty TNHH Trần Hồng Quân Holdings nắm 95% vốn, ông Trần Hồng Quân và bà Nguyễn Thị Bích Thảo nắm phần còn lại.
Dự án trọng tâm là Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông tại Khu công nghiệp Nhân Cơ, diện tích hơn 129,4 ha, tổng vốn đầu tư gần 18.424 tỷ đồng. Công suất thiết kế 450.000 tấn nhôm mỗi năm, chia làm ba phân kỳ: 150.000 tấn, 300.000 tấn và cuối cùng 450.000 tấn dự kiến hoàn thành quý I/2027. Nhà máy khởi công từ năm 2015 nhưng gặp nhiều khó khăn về cơ chế đầu tư, hạ tầng, nguồn vốn và thiết bị. Tháng 3/2025, MB cùng một số ngân hàng ký hợp đồng tín dụng hợp vốn 12.500 tỷ đồng cho hai giai đoạn đầu. Sau hơn 10 năm, ngày 26/7/2026, những thỏi nhôm kim loại đầu tiên được công bố.
Ông Trần Hồng Quân, Giám đốc Công ty TNHH Luyện Kim Trần Hồng Quân, bày tỏ lời cảm ơn sự quan tâm, đồng hành của Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp. Đại tướng Phan Văn Giang cùng các đại biểu đã thực hiện nghi thức công bố sản phẩm.
Kỳ vọng giảm nhập khẩu nhôm 1,5 tỷ USD mỗi năm
Khi vận hành hết công suất, nhà máy dự kiến tạo việc làm cho khoảng 3.500 lao động và giúp Việt Nam giảm nhập khẩu nhôm bình quân khoảng 1,5 tỷ USD mỗi năm. Dự án hoàn thiện chuỗi từ khai thác bô-xít, chế biến alumin đến điện phân nhôm kim loại, nâng cao giá trị gia tăng trong nước.
Ngoài ra, đầu năm 2026, Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân liên danh với Công ty CP Đầu tư và Phát triển hạ tầng Hoàng Thành đề xuất tổ hợp nhiệt điện – điện phân nhôm tại Lâm Đồng, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 131.500 tỷ đồng (5 tỷ USD). Tổ hợp gồm nhà máy nhiệt điện than 2.000 MW và nhà máy điện phân nhôm 1,2 triệu tấn/năm, có thể tăng lên 4.000 MW nếu mở rộng. Mục tiêu có sản phẩm đầu tiên vào năm 2029, hoàn thiện toàn bộ giai đoạn 2030-2031. Tuy nhiên, dự án mới ở giai đoạn đề xuất, đang thực hiện thủ tục quy hoạch.
