Công ty Cổ phần Chứng khoán Thiên Việt (TVS) vừa công bố báo cáo “Sức khỏe Tài chính và Niềm tin Đầu tư của người Việt năm 2026”, khảo sát 1.000 nhà đầu tư cá nhân tại 5 thành phố lớn. Báo cáo phản ánh thực trạng phân bổ tài sản, khả năng chống chịu danh mục, niềm tin trong quyết định đầu tư và mức độ chuẩn bị cho các mục tiêu tài chính dài hạn.
Danh mục tập trung vào kênh truyền thống
Khảo sát cho thấy nhà đầu tư Việt đã chủ động tham gia nhiều kênh đầu tư, với 55% nắm giữ 2-3 kênh và 39% nắm giữ 4-5 kênh. Tuy nhiên, xét tỷ trọng phân bổ thực tế, tiền gửi tiết kiệm, bất động sản và vàng chiếm tới 87% tổng danh mục tài sản. Mức độ tập trung này thể hiện rõ hơn ở nhóm có quy mô tài sản lớn: tỷ trọng bất động sản tăng từ 29% ở nhóm 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng lên 46% ở nhóm từ 2 tỷ đồng trở lên. Trong khi đó, tổng tỷ trọng của cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và ngoại tệ không vượt quá 10% ở bất kỳ nhóm tài sản nào.
Khảo sát cũng chỉ ra khoảng cách giữa nhận thức và hành động: 86% đáp viên đồng tình rằng không nên để phần lớn tài sản vào một kênh duy nhất, nhưng 76% vẫn ưu tiên bất động sản hoặc vàng vì cảm thấy hiểu rõ hơn các kênh khác. Nhu cầu đa dạng hóa đã được nhận thức, nhưng hành vi phân bổ thực tế chịu ảnh hưởng lớn từ các tài sản quen thuộc.
Sức chống chịu tài chính: thanh khoản là yếu tố then chốt
Trên thế giới, sức chống chịu tài chính đang trở thành thước đo quan trọng. Tại Hong Kong (Trung Quốc), báo cáo Financial Resilience Index 2026 của Sun Life cho thấy 51% người được hỏi không thể tự duy trì tài chính quá 6 tháng nếu mất thu nhập. Tại Việt Nam, 85% nhà đầu tư tin có thể xoay xở nhanh khi cần tiền mặt, nhưng gần một nửa chỉ có thể thanh khoản tối đa 40% tài sản trong vòng 30 ngày. Điều này cho thấy sức chống chịu không chỉ ở quy mô tài sản, mà còn phụ thuộc vào khả năng thanh khoản, mức độ phân bổ rủi ro, dòng tiền gia đình và khả năng thích ứng trước biến động thị trường.
Niềm tin đầu tư: muốn đồng hành, không muốn bị áp đặt
Trên phạm vi toàn cầu, bất ổn thị trường và áp lực chi phí làm gia tăng nhu cầu về sự an toàn và tư vấn chuyên môn. Theo khảo sát của Natixis Investment Managers năm 2025, 73% nhà đầu tư ưu tiên an toàn hơn hiệu suất, 66% tiết kiệm ít hơn do chi phí sinh hoạt tăng và 91% tin tưởng vào cố vấn tài chính. Tại Việt Nam, 95% người được hỏi chưa từng sử dụng dịch vụ tư vấn tài chính trả phí. Rào cản chính không phải chi phí, mà là nhận thức: 55% chưa thấy cần thiết, 41% tự tin tự quản lý và 36% không muốn chia sẻ thông tin cá nhân.
Dù vậy, niềm tin vào tổ chức tài chính không biến mất mà dịch chuyển sang yêu cầu cao hơn về minh bạch. Trong nhóm đã sử dụng tư vấn trả phí, 75% kỳ vọng chuyên gia đóng vai trò đặt câu hỏi, giải thích rủi ro và hỗ trợ tự ra quyết định; chỉ 25% muốn được đưa ra chiến lược cụ thể để làm theo. Ông Trần Vinh Quang, Tổng giám đốc Công ty Quản lý Quỹ Thiên Việt (TVAM), nhận định: “Khi nhà đầu tư ngày càng chủ động, vai trò của tổ chức tài chính không chỉ là cung cấp sản phẩm, mà là xây dựng quy trình tư vấn minh bạch, có cơ sở dữ liệu và phù hợp mục tiêu từng khách hàng. Niềm tin sẽ hình thành khi nhà đầu tư thấy rõ giá trị thực tiễn của tư vấn chuyên môn: giúp họ hiểu rủi ro, kiểm chứng quyết định và duy trì kỷ luật tài chính dài hạn”.
Mục tiêu dài hạn: từ tích lũy đến lập kế hoạch chủ động
Báo cáo phản ánh khoảng cách giữa mong muốn tích lũy tài sản và việc chủ động xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn. Chỉ 27% nhà đầu tư có kế hoạch tài chính dài hạn rõ ràng; 73% còn lại chưa bắt đầu hoặc chưa có lộ trình cụ thể. Các mục tiêu ưu tiên hàng đầu gồm chăm sóc sức khỏe (48%) và giáo dục con cái/du học (47%), tiếp theo là đầu tư bất động sản (35%), tự do tài chính (33%) và mua/nâng cấp nhà ở (31%).
Đáng chú ý, truyền thừa tài sản chưa được coi là mục tiêu cần lập kế hoạch chủ động: dù bất động sản và tài sản hương hỏa quan trọng trong tư duy tích lũy, chỉ 8% đáp viên đưa truyền thừa vào nhóm mục tiêu quan trọng nhất. Ông Lê Phạm Minh Đức, Giám đốc Cấp cao Khối Ngân hàng Đầu tư của TVS, nhận định: “Trên thế giới, quản lý tài sản đang dịch chuyển từ tìm kiếm lợi nhuận sang quản trị rủi ro, bảo toàn tài sản và chuẩn bị cho mục tiêu dài hạn. Nhà đầu tư Việt Nam cũng đi theo xu hướng đó, nhưng danh mục còn tập trung nhiều vào kênh truyền thống. Báo cáo cung cấp dữ liệu thực tiễn để nhà đầu tư nhìn nhận tài sản không chỉ ở quy mô tích lũy, mà còn ở sức chống chịu, mức độ phân bổ rủi ro và sự chuẩn bị cho các mục tiêu dài hạn của gia đình”.
