Thị trường chứng khoán chao đảo, áp lực bán mạnh đè nặng lên cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước
Phiên giao dịch ngày 10/2 đã ghi nhận một làn sóng bán tháo mạnh mẽ trên thị trường chứng khoán, tạo áp lực nặng nề lên hàng loạt cổ phiếu thuộc các doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Đáng chú ý, bốn "ông lớn" trong chỉ số VN30 bao gồm Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (mã BID), Tổng công ty Khí Việt Nam (mã GAS), Công ty cổ phần Cao su Việt Nam (mã GVR) và Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam (mã PLX) đã đồng loạt giảm sàn với tình trạng "trắng bên mua", khiến tổng vốn hóa thị trường "bốc hơi" gần 60.000 tỷ đồng chỉ trong một phiên.
Nguyên nhân sâu xa từ đợt tăng nóng và kỳ vọng chốt lời
Áp lực chốt lời này diễn ra sau một giai đoạn dài các cổ phiếu DNNN tăng giá nóng và neo ở vùng đỉnh cao. Mặc dù giảm sàn trong phiên 10/2, nhưng thị giá của các mã BID, GAS, GVR và PLX vẫn duy trì ở mức cao hơn hàng chục phần trăm so với đầu năm 2024. Trước đó, nhóm cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước đã trải qua một đợt "nổi sóng" mạnh mẽ nhờ cú hích từ Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế chiến lược, cùng với những kỳ vọng tích cực về tiến trình thoái vốn nhằm tránh các rủi ro rời sàn chứng khoán.
Nhìn chung, sau một chu kỳ tăng trưởng nóng, hoạt động chốt lời của các nhà đầu tư là điều dễ hiểu, đặc biệt trong bối cảnh thị trường đang bước vào khoảng thời gian trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán dài ngày sắp tới. Hơn nữa, những kỳ vọng về tương lai cần có thời gian để phản ánh đầy đủ lên kết quả kinh doanh thực tế của doanh nghiệp. Do đó, tốc độ tăng giá quá nhanh đã khiến định giá của các doanh nghiệp này không còn thật sự hấp dẫn trong ngắn hạn đối với nhiều nhà đầu tư tỉnh táo.
Tầm nhìn dài hạn: Cơ chế linh hoạt và tác động tích cực đến DNNN
Về dài hạn, cơ chế quản lý linh hoạt hơn được kỳ vọng sẽ tác động tích cực đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước. Theo phân tích của ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Chứng khoán tại Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, Nghị quyết 79-NQ/TW đánh dấu một sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý vốn nhà nước, chuyển từ mô hình "quản lý hạn chế" sang hướng tiếp cận "kiến tạo phát triển". Nghị quyết này đã tái định vị vai trò của kinh tế nhà nước như một công cụ vật chất quan trọng để định hướng, dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế quốc dân.
Sự thay đổi này được cụ thể hóa thông qua việc tách bạch rõ ràng hai nhóm doanh nghiệp chính. Đối với nhóm doanh nghiệp chiến lược, Nhà nước sẽ nắm giữ từ trên 50% đến 100% vốn điều lệ, tập trung đầu tư vào các lĩnh vực then chốt như quốc phòng, an ninh, năng lượng, tài chính – ngân hàng và hạ tầng giao thông trọng điểm. Ở nhóm này, định hướng không phải là thoái vốn mà là dồn nguồn lực để hình thành các tập đoàn nhà nước quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh ngang tầm khu vực và quốc tế.
Ngược lại, tại nhóm doanh nghiệp mang tính thương mại, nơi khu vực kinh tế tư nhân có thể đảm nhiệm hiệu quả, Nghị quyết đặt mục tiêu vốn nhà nước chỉ giữ vai trò đầu tư tài chính và phải giảm xuống mức không chi phối (dưới 50%). Cách tiếp cận mới này nhằm mở đường cho quản trị tư nhân và thu hút dòng vốn quốc tế tham gia sâu hơn vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Động lực tái cơ cấu và vai trò mới của SCIC
Ngoài ra, chuyên gia Nguyễn Thế Minh nhấn mạnh rằng quy định Nhà nước chỉ nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống tại các doanh nghiệp thương mại sẽ buộc Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) phải đẩy nhanh tiến độ thoái vốn. Nghị quyết 79 định hướng SCIC chuyển đổi từ vai trò "giữ hộ vốn" truyền thống sang mô hình "kinh doanh vốn", hoạt động tương tự như một quỹ đầu tư quốc gia theo hình mẫu của Temasek (Singapore).
Sự chuyển đổi này được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho việc tái cơ cấu danh mục đầu tư và dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực công nghệ cao, hạ tầng số và năng lượng xanh – những ngành nghề then chốt cho phát triển bền vững trong tương lai. Như vậy, bất chấp những biến động ngắn hạn, thị trường chứng khoán vẫn đang trong quá trình điều chỉnh để phản ánh các chính sách cơ cấu lại nền kinh tế một cách sâu sắc và toàn diện hơn.
