Phó Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) Nguyễn Tuấn Anh cho biết, thị trường carbon vừa chính thức đi vào vận hành tại Việt Nam không chỉ tạo cơ chế giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon mà còn được kỳ vọng trở thành kênh huy động, phân bổ nguồn lực cho các dự án phát triển bền vững.
Sàn giao dịch carbon chính thức hoạt động
Sàn Giao dịch carbon trong nước đã chính thức đi vào vận hành, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Sàn tạo cơ chế để các doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.
Nguyên tắc hoạt động cốt lõi
Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, nguyên tắc hoạt động của sàn giao dịch carbon trong nước được quy định tại Điều 4, Điều 7 và Điều 14 – Nghị định số 29/2026/NĐ-CP. Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm:
Thứ nhất, nguyên tắc công bằng, công khai, minh bạch và tự chịu trách nhiệm. Mọi hoạt động trên sàn phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc này nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia. Các chủ thể có trách nhiệm tìm hiểu quy định pháp luật, thông tin về hàng hóa và tự chịu trách nhiệm với quyết định mua, bán của mình.
Thứ hai, nguyên tắc giao dịch tập trung qua phương thức thỏa thuận. Hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính bắt buộc phải thực hiện tập trung trên hệ thống giao dịch carbon của HNX, ngoại trừ một số trường hợp chuyển quyền sở hữu đặc thù do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định. Phương thức giao dịch áp dụng là thỏa thuận (gồm thỏa thuận điện tử và thỏa thuận thông thường), cho phép bên mua và bên bán tự đàm phán, thống nhất các nội dung và điều kiện giao dịch.
Thứ ba, nguyên tắc quản lý tách bạch tài sản tuyệt đối. Nhà đầu tư được sử dụng chung một tài khoản chứng khoán hiện có để giao dịch, nhưng hệ thống yêu cầu cấu phần giao dịch carbon phải được hiển thị tách biệt ngay từ khi đăng nhập. Giao dịch được thực hiện thông qua thành viên giao dịch theo nguyên tắc tách bạch, riêng biệt hoạt động giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon với các hoạt động giao dịch khác.
Thứ tư, nguyên tắc an toàn thanh toán (ký quỹ 100% và thanh toán tức thời). Hệ thống bắt buộc các chủ thể phải có đủ tiền khi đặt lệnh mua và có đủ hạn ngạch/tín chỉ khi đặt lệnh bán. Thanh toán được thực hiện tức thời cho từng giao dịch ngay trong ngày, không thông qua hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Tiền và hạn ngạch/tín chỉ được chuyển giao đồng thời ngay sau khi giao dịch được xác lập.
Thứ năm, ngày giao dịch đầu tiên và ngày giao dịch cuối cùng của sản phẩm được nhận từ hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon (do Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý). Chỉ các tài khoản được nhận từ Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) cuối ngày hôm trước mới được thực hiện giao dịch cho ngày hôm sau.
Đối tượng tham gia giao dịch
“Đối với hạn ngạch, chỉ doanh nghiệp phát thải được giao dịch. Đối với tín chỉ, nhà đầu tư tổ chức được tham gia giao dịch. Phương thức giao dịch là thỏa thuận trong đó có hình thức báo cáo giao dịch và giao dịch điện tử toàn thị trường”, lãnh đạo HNX nhấn mạnh.
Kết quả bước đầu và kế hoạch phát triển
Ông Tuấn Anh cho biết, trong những phiên giao dịch đầu tiên, hệ thống đã vận hành an toàn, thông suốt giữa các bên. Hệ thống giao dịch carbon tại HNX được thiết kế đồng bộ dữ liệu liên tục với VSDC và Hệ thống đăng ký quốc gia (DCC).
Về khối lượng và giá trị giao dịch bước đầu: Trong phiên khai trương sàn giao dịch ngày 29/06/2026, đã có 1.210 hạn ngạch được giao dịch với giá trị hơn 161 triệu đồng.
Trong thời gian tới, HNX sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống để đưa thêm kênh giao dịch trực tuyến, giúp thành viên giao dịch cung cấp thêm tiện ích cho khách hàng bên cạnh kênh giao dịch terminal. HNX cũng sẽ phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để nâng cao nhận thức cho cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư về thị trường carbon.
“Sau giai đoạn thử nghiệm từ năm 2026 - 2028, chúng tôi sẽ đánh giá, nghiên cứu để báo cáo cấp có thẩm quyền đưa thêm các phương thức giao dịch mới phù hợp với điều kiện phát triển của thị trường trong trường hợp cần thiết”, ông Tuấn Anh nhấn mạnh.
