Elon Musk một lần nữa khiến Phố Wall chú ý khi SpaceX, công ty tên lửa do ông sáng lập, chuẩn bị cho đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử. Ngày 20/5, sau khi thị trường tài chính Mỹ đóng cửa, các tài liệu nộp lên cơ quan quản lý tiết lộ kế hoạch này. Nếu thành công, SpaceX sẽ ra mắt trên sàn NASDAQ vào tháng 6, mang theo một câu chuyện không chỉ về tên lửa tái sử dụng hay internet vệ tinh, mà còn về tham vọng biến không gian thành hạ tầng tính toán cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Tham vọng IPO khổng lồ
SpaceX hy vọng huy động khoảng 75 tỷ USD từ nhà đầu tư, vượt xa kỷ lục của Saudi Aramco năm 2019. Mức định giá mục tiêu lên tới 1.750 tỷ USD, cao hơn 90 lần doanh thu 18,7 tỷ USD năm ngoái. Con số này cho thấy nhà đầu tư không chỉ mua một doanh nghiệp hiện tại, mà còn mua một tầm nhìn cực lớn về tương lai. Trong khi đó, Tesla – công ty xe điện của Musk – giao dịch ở mức khoảng 16 lần doanh thu.
Starship: Chìa khóa cho mọi tham vọng
Starship là mẫu tên lửa khổng lồ bằng thép không gỉ, được kỳ vọng hoàn tất cuộc cách mạng mà Falcon 9 khởi xướng: biến việc bay vào không gian thành dịch vụ thường xuyên với chi phí thấp. Mục tiêu chi phí chỉ 185 USD mỗi kg, so với 4.200 USD của Falcon 9. Tuy nhiên, Starship liên tục bị trì hoãn. Phần khó nhất là tái sử dụng tầng thứ hai, vốn phải chịu nhiệt độ trên 1.000 độ C khi tái nhập khí quyển. Nếu thành công, Starship sẽ mở khóa toàn bộ câu chuyện tăng trưởng của SpaceX: phóng vệ tinh rẻ hơn, mở rộng Starlink nhanh hơn, đưa trung tâm dữ liệu lên không gian và xây dựng thành phố trên sao Hỏa.
Starlink: Cỗ máy kiếm tiền
Starlink là mảng duy nhất có lãi, mang về 4,4 tỷ USD lợi nhuận hoạt động năm 2025. Doanh thu tăng 50% trong giai đoạn 2024-2025, từ 7,6 tỷ USD lên 11,4 tỷ USD. Dịch vụ hiện phục vụ hàng triệu hộ gia đình, hãng hàng không và công ty vận tải biển. Các vệ tinh direct-to-cell mới có thể liên lạc trực tiếp với smartphone. Tuy nhiên, tăng trưởng bị giới hạn bởi kích thước vệ tinh mà Falcon 9 có thể chở. Phiên bản vệ tinh thế hệ thứ ba cần Starship để phóng.
Trung tâm dữ liệu quỹ đạo: Canh bạc AI
Musk tin rằng không gian có thể giải quyết các giới hạn của trung tâm dữ liệu trên mặt đất: thiếu điện, quy trình cấp phép kéo dài, chi phí xây dựng cao. Ông muốn đưa một phần hạ tầng tính toán lên quỹ đạo, nơi có ánh sáng Mặt trời dồi dào. SpaceX đã xin phê duyệt phóng tới một triệu vệ tinh trung tâm dữ liệu. Nếu thành công, chi phí tính toán có thể rẻ hơn, giúp xAI – công ty AI của Musk – cạnh tranh với OpenAI và Anthropic. Tuy nhiên, xAI hiện lỗ 6,4 tỷ USD trong năm 2025, và AI chiếm tới 93% thị trường mục tiêu của SpaceX, trị giá 28.500 tỷ USD.
Rủi ro và thách thức
Để canh bạc thành công, ba điều phải xảy ra: Starship hoạt động ổn định, Starlink tạo thêm tiền mặt, và trung tâm dữ liệu quỹ đạo chứng minh lợi thế. Starship chậm tiến độ, Starlink khó mở rộng nếu không có Starship. Chi tiêu vốn của SpaceX tăng gần 5 lần trong năm 2025, vượt 20 tỷ USD. Nhiều nhà đầu tư lo ngại mức định giá quá cao, dựa trên giả định AI trong không gian trở thành thị trường khổng lồ. Cấu trúc cổ phiếu hai tầng khiến Musk gần như không thể bị loại bỏ. Các đối thủ như Blue Origin cũng đang cạnh tranh.
Kết luận
Musk từng thành công với tên lửa tái sử dụng, xe điện và Starlink. Nhưng tham vọng lần này là lớn nhất: biến không gian thành hạ tầng AI và xây thành phố sao Hỏa. Dù không vi phạm định luật vật lý, con đường từ kỹ thuật đến lợi nhuận còn rất dài. IPO này là cơ hội cho nhà đầu tư tin vào giấc mơ của Musk, nhưng cũng đầy rủi ro.
