Sáng 21/5, hệ sinh thái tài chính hàng hải - một trong bốn trụ cột của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) - đã chính thức ra mắt, với CTCP Gemadept đóng vai trò là đơn vị dẫn dắt sáng lập. Mục tiêu của hệ sinh thái này là kết nối các định chế tài chính, ngân hàng, công ty bảo hiểm, hãng tàu, doanh nghiệp logistics và tổ chức quốc tế trong một hệ sinh thái tích hợp, hiện thực hóa mô hình port-to-finance tại Việt Nam.
Kéo lại dòng chảy tài chính từ Singapore, London, Hong Kong
Theo VIFC-HCMC, hệ thống cảng biển phía Nam đang phát triển mạnh mẽ, tạo nền tảng cho một hệ sinh thái hàng hải quy mô lớn. Từ các cảng hiện hữu như Cát Lái, Gemalink tại Cái Mép - Thị Vải đến dự án chiến lược Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, khu vực TP.HCM đang sở hữu những điều kiện quan trọng để tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics và thương mại toàn cầu. Tổng giá trị giao dịch thương mại qua cảng biển khu vực, bao gồm giá trị hàng hóa, dịch vụ logistics và nhu cầu tài chính liên quan, ước tính lên tới hơn 1.000 tỷ USD/năm.
Tuy nhiên, dù sở hữu khối lượng hàng hóa lưu thông khổng lồ, phần lớn dịch vụ tài chính cao cấp mang lại biên lợi nhuận lớn nhất - gồm tài trợ thương mại xuất nhập khẩu, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế, quản trị rủi ro logistics - vẫn đang chảy qua các trung tâm hàng hải khác như Singapore, London, Hong Kong. Do đó, giá trị giao dịch giữ lại trong nước hiện chỉ đạt 4-5%, khoảng 6-8 tỷ USD/năm. Để hoàn thiện tháp giá trị và giữ lại nguồn lợi tức này, Việt Nam cần thay đổi từ việc trung chuyển hàng hóa thuần túy sang từng bước hình thành một hệ sinh thái tài chính hàng hải toàn diện.
Theo công ty tư vấn Roland Berger, hệ sinh thái tài chính hàng hải khi vận hành sẽ mở ra nhiều ngành dịch vụ mới có giá trị cao, tập trung thu hút sự tham gia của 16 nhóm ngành dịch vụ tài chính - hàng hải tiềm năng. Dự kiến trong giai đoạn 2025-2035, lũy kế giá trị gia tăng (GVA) đóng góp vào GRDP TP.HCM là 50 tỷ USD, tạo từ 6.500 đến 11.000 việc làm mới. Mục tiêu đến năm 2035, ngành hàng hải Việt Nam sẽ nâng tỷ trọng giá trị giao dịch giữ lại trong nước từ 4% hiện tại lên mức 15%, giúp đóng góp hơn 9 tỷ USD GVA hàng năm.
Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Công Vinh - Phó chủ tịch UBND TP.HCM - nhấn mạnh việc ra mắt hệ sinh thái tài chính hàng hải là bước đi đầu tiên để hiện thực hóa mục tiêu biến Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM không chỉ là nơi thu hút dòng vốn quốc tế, mà còn trở thành trung tâm trung chuyển dòng vốn cho nền kinh tế biển Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận các dịch vụ tài chính hiện đại ngay trên sân nhà. Ông kỳ vọng hệ sinh thái sẽ trở thành nền tảng kết nối giữa các ngân hàng, quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm, doanh nghiệp logistics, hãng tàu và các đối tác quốc tế trong một hệ sinh thái tích hợp, từng bước nội địa hóa các dịch vụ tài chính hàng hải có giá trị gia tăng cao.
Đề xuất 3 giai đoạn phát triển
Theo ông Nguyễn Hữu Huân - Phó chủ tịch cơ quan điều hành VIFC-HCMC, hệ sinh thái tài chính hàng hải được kỳ vọng dẫn dắt quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của TP.HCM và Việt Nam. Hệ sinh thái này được xây dựng với các cấu phần chính gồm thương mại và công nghiệp hàng hải; định chế tài chính hàng hải; pháp lý và giải quyết tranh chấp; xây dựng không gian kết nối giữa doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics và các tập đoàn tài chính thông qua công nghệ mới nhất. Đổi mới sáng tạo và số hóa được xem là điểm khác biệt mà hệ sinh thái hướng tới. Ông Huân nhận định lĩnh vực hàng hải hiện vẫn còn sơ khai về chuyển đổi số, do đó còn nhiều dư địa phát triển, khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ phát triển nền tảng số và giải pháp tài chính cho hàng hải. Danh mục sản phẩm ưu tiên sẽ hỗ trợ củng cố 5 định vị giá trị chiến lược: trung tâm tài trợ hàng hải và cho thuê tàu ASEAN, trung tâm tài chính chuyển đổi xanh cho đội tàu, trung tâm trọng tài hàng hải chi phí cạnh tranh, trung tâm bảo hiểm hàng hải cho thị trường mới nổi, sandbox công nghệ hàng hải và phòng thí nghiệm AI.
Về phía Gemadept, ông Phạm Quốc Long - Phó tổng giám đốc tập đoàn - đề xuất cách tiếp cận theo lộ trình 3 giai đoạn. Giai đoạn đầu (1-2 năm) tập trung thiết lập các cấu phần có thể triển khai sớm như trung tâm dịch vụ một cửa, cơ chế sandbox, nền tảng dữ liệu và blockchain cho tài chính hàng hải. Giai đoạn tiếp theo (2-3 năm) mở rộng hệ sinh thái với dịch vụ số hóa, quỹ đầu tư hàng hải hợp tác công - tư, vườn ươm đổi mới sáng tạo và trung tâm xuất sắc về tài chính hàng hải. Giai đoạn thứ ba (sau 3 năm) hoàn thiện và nâng tầm với trọng tài hàng hải khu vực, thị trường phái sinh, sàn giao dịch phái sinh hàng hải và các sản phẩm phòng ngừa rủi ro chuyên biệt. Ông Long nhấn mạnh cách tiếp cận này giúp hệ sinh thái phát triển từ nền tảng vận hành, sang mở rộng, và cuối cùng là nâng cấp vị thế cạnh tranh quốc tế.
