Những ngày cuối tháng 5 năm 2026, các nhà vườn sầu riêng tại thành phố Đồng Nai bước vào vụ thu hoạch rộ. Khắp các vườn cây, thương lái và các nhóm thợ “gõ” sầu riêng hoạt động hết công suất. Sau vài tiếng “bộp bộp” thẩm định, từng quả sầu riêng được thợ chính cắt và thả xuống cho người phía dưới đón lấy.
Theo ghi nhận của phóng viên, tại một nhà vườn sầu riêng ở xã Nha Bích, công việc này có thể mang lại thu nhập lên đến 2 triệu đồng/ngày cho thợ “gõ” sầu riêng. Dù vậy, đi kèm với thu nhập cao là nguy cơ đền trái cho chủ vườn nếu cắt phạm quá nhiều trái non, ảnh hưởng đến uy tín của cả thương lái. Chính vì vậy, những thợ gõ giỏi luôn được săn đón ráo riết mỗi khi đến mùa sầu riêng.
Nghề “gõ” sầu riêng: Thu nhập cao, rủi ro lớn
Nhiều vườn sầu riêng ở Đồng Nai hiện chỉ khoảng trên dưới 10 năm tuổi. Trong vườn, mỗi cây sầu riêng có hai thợ: một thợ gõ chính trèo lên cây dùng dao cắt những trái đủ già và một thợ phụ ở dưới hứng, đón trái được thả xuống.
Anh Võ Quốc Thành (38 tuổi, ở Đắk Lắk) đã có 5 năm làm nghề gõ sầu riêng và hiện là nhóm trưởng dẫn dắt một đội gần 20 người chuyên thu hoạch sầu riêng. Việc kiểm tra thợ gõ giỏi hay không, những người nhóm trưởng chỉ cần quan sát thời gian ngắn là có thể đánh giá.
Đa số các đội thợ gõ sầu riêng hoạt động theo hình thức “lắp ráp”, tập hợp các tay dao có kinh nghiệm, rong ruổi khắp các vùng từ miền Tây lên miền Đông Nam bộ và Tây nguyên theo từng mùa vụ, không bị bó buộc ở một địa phương nhất định. Các thợ chính cũng có thể được thay thế thường xuyên.
Kỹ năng và kinh nghiệm của thợ gõ sầu riêng
Anh Huỳnh Văn Khanh (36 tuổi, quê Vĩnh Long, có 8 năm kinh nghiệm) vừa làm thợ phụ chụp đón vừa làm thợ “gõ” chính. Anh cho biết, tùy sự nhạy bén của từng người, có người chỉ mất 1-2 tháng là có thể cắt được, nhưng cũng có người làm 3 năm vẫn không lên thợ chính. Việc chỉ dạy cho người mới thường dựa trên sự chủ động muốn học của họ, hoặc họ tự đúc kết kinh nghiệm sau vài mùa vụ đi phụ chụp đón trái.
Anh Võ Quốc Thành cho biết, để phân biệt sầu riêng già non, ngoài việc đánh giá bằng âm thanh khi dùng dao gõ vào trái, hình dáng cuống và màu sắc vỏ trái cũng rất quan trọng. Trái đủ tuổi khi gõ sẽ phát ra tiếng “bộp bộp”, ngược lại trái non cứng sẽ có tiếng đanh hơn.
Việc học nghề gõ sầu riêng chủ yếu truyền đạt qua kinh nghiệm thực tế, không có công thức cố định. Thợ gõ cắt sầu riêng giỏi, nếu tập trung làm tốt, lượng trái nhiều và thời tiết ủng hộ, có thể mang về thu nhập lên đến 50-60 triệu đồng/tháng. Trong khi thợ phụ chỉ khoảng 15 triệu đồng/tháng. Thợ mới vào nghề thường xuyên gặp lỗi và có khi phải tự đền tiền cho những trái cắt non, không đảm bảo chất lượng.
Quy trình làm việc và thu nhập
Công việc ngoài vườn của thợ gõ sầu riêng thường bắt đầu từ khoảng 7 giờ đến 16 giờ. Hạn chế không cắt khi trời tối hoặc thiếu ánh sáng để tránh sai sót, cắt nhầm quả non. Sầu riêng ở mỗi vùng cũng có sự khác nhau về mẫu mã, hình dáng gai, chất lượng cơm nước và chu kỳ ngày cắt (dao động từ 120 đến 150 ngày kể từ khi đậu trái đến khi thu hoạch).
Anh Bùi Huy Hạnh (39 tuổi, ở Lâm Đồng) cho rằng, để trở thành thợ gõ chính, người thợ phải bắt đầu từ việc đi phụ, làm thợ “chụp” để làm quen với quả. Thu nhập cao hay thấp còn tùy thuộc vào kinh nghiệm của thợ.
Mỗi cặp thợ cần sự phối hợp ăn ý: người trên cây cắt thả cho người dưới đất tập trung cao độ hứng trọn quả sầu riêng để không bị dập gai. Những cây thấp, thợ phụ chỉ cần dùng hai tay đeo bao tay vải để chụp trái. Nhưng đối với cây cao, thợ phụ phải dùng bao bố để đỡ, tránh gai đâm vào tay và đảm bảo chất lượng mẫu mã, không rơi trực tiếp xuống đất.
Sầu riêng sau khi cắt được chất thành từng đống ở gần gốc cây, sau đó có các thợ khác đến chở về tập kết thành đống lớn, trước khi phân loại, cân trọng lượng và đưa lên xe chở về kho.
Tỷ lệ hao hụt và diện tích sầu riêng
Sầu riêng sau khi cắt tại nhà vườn được tập kết thành từng đống, sau đó tiếp tục được phân loại tại chỗ trước khi bốc xe về kho. Anh Võ Quốc Thành cho biết, tỷ lệ hao hụt, sai sót cho phép đối với nhóm thợ thu hoạch sầu riêng chỉ khoảng 2% (tương đương tối đa 20 kg hàng non, yếu trên mỗi tấn sầu riêng thu hoạch).
Theo thống kê, thành phố Đồng Nai hiện có hơn 23.000 ha sầu riêng, tập trung tại các xã, phường như Thanh Sơn, Quế Sơn, Cẩm Mỹ, Hàng Gòn, Nam Cát Tiên, Bù Đăng, Phú Riềng, Phú Trung… Diện tích này đứng đầu và chiếm hơn 30% tổng diện tích 5 loại cây ăn trái chủ lực của địa phương gồm chuối, bưởi, xoài, mít và sầu riêng.
