Tỷ phú Mỹ quyết tâm ngăn cản cầu biên giới mới để bảo vệ lợi ích độc quyền
Trong một động thái gây chấn động, gia tộc tỷ phú Moroun và cựu Tổng thống Donald Trump đang hợp lực nhằm ngăn chặn việc khánh thành cầu Gordie Howe, cây cầu biên giới mới nối liền Detroit, Michigan của Mỹ với Windsor, Ontario của Canada. Mục tiêu của họ là bảo vệ thế độc quyền kinh doanh tại cửa ngõ biên giới quan trọng này, nơi đang được kiểm soát bởi cầu Ambassador gần 100 năm tuổi do gia tộc Moroun sở hữu.
Cuộc chiến chính trị và kinh tế tại biên giới Detroit - Windsor
Hành lang Detroit - Windsor là một trong những điểm giao thương nhộn nhịp nhất Bắc Mỹ, nơi phụ tùng ôtô và hàng hóa khác được vận chuyển qua lại giữa các nhà máy của hai quốc gia. Tuy nhiên, cầu Ambassador chỉ có bốn làn xe và dẫn vào khu vực đông đúc, không còn đủ sức xử lý lượng giao thương tăng vọt kể từ khi Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) có hiệu lực năm 1994. Xe tải thường phải chờ đợi hàng giờ do kẹt xe, gây thiệt hại cho chuỗi cung ứng.
Để giải quyết vấn đề này, cầu Gordie Howe được khởi công từ năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, với mục tiêu giảm tắc nghẽn và phá vỡ thế độc quyền của cầu Ambassador. Cây cầu mới dự kiến khánh thành cuối năm nay, trị giá 4,7 tỷ USD, sẽ kết nối trực tiếp với các đường cao tốc ở cả hai bên, tăng tốc độ lưu thông. Theo hiệp ước năm 2012, Canada sẽ thu phí để bù đắp chi phí xây dựng, trong khi phía Mỹ không thu phí, và cầu thuộc sở hữu chung của Canada và bang Michigan.
Nỗ lực ngăn cản từ gia tộc tỷ phú và chính trị gia
Gia tộc Moroun, những nhà tài trợ lớn của đảng Cộng hòa, đã không ngừng tìm cách trì hoãn hoặc ngăn chặn dự án cầu Gordie Howe. Năm 2012, họ chi hơn 33 triệu USD để hậu thuẫn đề xuất trưng cầu dân ý cấp bang nhằm ngăn kế hoạch khởi công, nhưng thất bại. Manuel Matty Moroun, cha của Matthew Moroun, năm 2018 từng kêu gọi ông Trump thu hồi giấy phép do cựu Tổng thống Barack Obama cấp cho dự án.
Matthew Moroun, ông trùm ngành vận tải tại Detroit, đã quyên góp hơn 605.000 USD cho chiến dịch tranh cử của ông Trump và ủy ban gây quỹ Trump Victory từ năm 2019. Ảnh hưởng chính trị mà gia tộc này xây dựng qua các khoản đóng góp hào phóng dường như đang phát huy tác dụng. Ngày 9/2, ông Trump đe dọa trên mạng xã hội Truth Social rằng cầu Gordie Howe sẽ không được mở cửa cho đến khi Washington "được đền bù đầy đủ" và Canada phải đối xử công bằng với Mỹ.
Vài giờ trước thông báo này, Matthew Moroun đã gặp Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick ở Washington, và sau cuộc trao đổi, Bộ trưởng Lutnick điện đàm với Tổng thống Trump. Loạt chính trị gia Cộng hòa, bao gồm Chủ tịch Hạ viện bang Michigan Matt Hall, nghị sĩ John James, và ứng viên Thượng viện Mỹ Mike Rogers, đã công khai ủng hộ lời đe dọa của ông Trump, bất chấp những tổn hại tiềm tàng với kinh tế Michigan.
Phản ứng từ các bên và tác động đến quan hệ Mỹ - Canada
Các nghị sĩ Dân chủ, giới doanh nghiệp, và cựu thống đốc Cộng hòa Rick Snyder cảnh báo rằng việc ngăn cầu khánh thành sẽ làm tổn hại kinh tế và chuỗi cung ứng của Michigan, trong khi chủ yếu mang lại lợi ích cho gia đình Moroun. Stacey LaRouche, thư ký báo chí của Thống đốc Michigan Gretchen Whitmer, nhấn mạnh: "Cầu quốc tế Gordie Howe là chìa khóa để giải quyết vấn đề việc làm. Nó tốt cho công nhân Michigan và tốt cho ngành công nghiệp ôtô của Michigan".
Lời đe dọa của ông Trump diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Canada đặc biệt căng thẳng. Kể từ khi đắc cử, ông Trump đã dọa sáp nhập Canada thành bang thứ 51 của Mỹ và áp thuế lên các ngành công nghiệp then chốt như thép, gỗ và ôtô. Hai nước cùng với Mexico dự kiến xem xét lại thỏa thuận thương mại toàn diện trong năm nay, với các cuộc đàm phán được dự báo rất căng thẳng do chính sách áp thuế trừng phạt của ông Trump.
Hiện chưa rõ ông Trump sẽ chặn việc khánh thành cầu bằng cách nào, nhưng ông gợi ý Mỹ có thể tìm cách thâu tóm "ít nhất một nửa" cây cầu mới và chia phần doanh thu phí cầu. Giới quan sát cho rằng động thái này đang giúp bảo vệ thế độc quyền tư nhân tại biên giới Detroit - Windsor, làm dấy lên câu hỏi về ảnh hưởng của tiền bạc trong chính trị. Nghị sĩ Dân chủ Debbie Dingell ở Michigan đặt vấn đề: "Các tỷ phú lại ghi điểm rồi. Ông Trump đã thắng tại Michigan trong cuộc bầu cử, tại sao ông ấy lại định làm tổn hại những người lao động đã bỏ phiếu cho mình?".
